EŞLER ARASINDA MAL REJİMLERİ Alıntıdır

                                                                     SÜLEYMAN MORTAŞ 
                                                                      YARGITAY 2. HUKUK DAİRESİ 
                                                                             TETKİK  HAKİMİ 
GİRİŞ 
        4721 sayılı Türk Medeni Kanununun kabulüyle, Türk aile hukukunda edinilmiş 
mallara   katılma   rejimi   yasal   rejimi   olarak   kabul   edilmiştir.   Önceki,   743   sayılı   Türk 
Kanunu      Medenisi,    mal   rejiminin   tasfiyesinde    özellikle  çalışmayan      kadın   aleyhine 
düzenlemeler içermekteydi. Anılan önceki yasada, kabul edilen yasal mal rejimi olan 
mal ayrılığı rejiminde, uygulamanın geliştirdiği katkı payı kavramı bir tarafa bırakılırsa, 
evlilik    birliğinde   sahip     olunan     mallardan      çalışmayan      kadının     hiçbir   hakkı 
bulunmamaktaydı.         Kadının     ev   işleri  yapması,     çocuk    yetiştirmesi   gibi   emekleri 
karşılıksız kalmaktaydı.      Bu olumsuzlukları gidermek amacıyla yeni yasada edinilmiş 
mallara   katılma   rejimine   yer   verildi.   Düzenlemenin   ülkemizin   bünyesine   ne   kadar 
uygun     olduğunu     kuşkusuz     zaman     gösterecekti.     Ancak    bilinen   bir şey   vardı   ki, 
rejiminin   uygulanması   ve   tasfiyesi   oldukça   karmaşıktı.  İşte   bu   çalışmada,   yasada 
kabul edilen mal rejimlerini kısaca gözden geçirirken, uygulamacılara yardımcı olmak 
amacıyla   yasal   mal   rejiminin   de   genel   hatları  üzerinde   durulmuş,   sınırlı  ders   saati 
içerisinde     Hâkim     Adayı     meslektaşlarımıza       oldukça     rafine   bilgiler   sunulmaya 
çalışılmıştır. 
                                         BİRİNCİ BÖLÜM 
                             MAL REJİMİNİN GENEL ESASLARI 
I.KAVRAM VE KAPSAM 
        Mal   rejimi   kavramı   ile   eşler   arasında,   eşlerin   mallarının   tabi   olduğu   hukuki 
rejimi, malların yönetimini, eşlerin birbirlerinin mallarının üzerinde hak ve yetkileri ile 
borçlardan       sorumluluklarına       ilişkin   düzenlemeler       anlaşılır.   Eşler    arasındaki 
malvarlıklarının      yönetiminde      eşlerin   birbirlerine   ve   üçüncü     kişilere   karşı   olan 
durumları genel malvarlığı kurallarından ayrılmaktadır.1 
         Türk   Medeni     Kanununda       mal    rejimleri  202    ila  281.   maddeler     arasında 
düzenlenmiştir. Bu bağlamda; 202 ila 217 maddeleri arasında mal rejimlerine ilişkin 
genel    hükümler,     218   ila  241   maddelerinde      kural/yasal   mal  rejimi    olan  edinilmiş 
mallara katılma rejimi, 242 ve 243. maddelerinde mal ayrılığı, 244 ila 255 maddeleri 
arasında     paylaşmalı   mal     ayrılığı   rejimi,  256  ila  281  maddeleri    arasında     ise  mal 
ortaklığı rejimi  düzenlenmiştir. 
1  DURAL ,  Mustafa / ÖĞÜZ, Tufan/ GÜMÜŞ , Alper , Türk Özel Hukuku , C. III, AİLE HUKUKU, , 
İstanbul 2005, s.299. 
                                                                                                      1 
———————– Page 2———————–
II. MAL REJİMİNİN TÜRLERİ 
         A.   Akdi Mal Rejmi 
             1.Genel Olarak 
          Eşler evliliğin tabi olacağı mal rejimini bir sözleşme ile belirleyebiliriler. Ancak 
eşler     bu   konuda      sözleşme       serbestîsine      sahip     olmayıp     ancak     kanunda       tipleri 
belirlenen mal rejimlerinden birisini seçebilirler. 
              Bilindiği gibi 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinde yasal mal rejimi olarak 
mal ayrılığı,     akdi rejim olarak da mal birliği,          mal ortaklığı ve sınırlı mallarda ortaklık 
rejim   tipleri   düzenlenmişti.   4721   sayılı   Türk   Medeni   Kanunun   da   yasal   mal   rejimi 
edinilmiş mallara   katılma   rejimi,         akdi   mal   rejimi   ise;   mal   ayrılığı,  paylaşmalı  mal 
ayrılığı  ve mal ortaklığı  olarak yer almıştır. 
             2. Şartları 
             a. Ehliyet 
     Mal     rejimi   sözleşmesi,       ancak     ayırt   etme     gücüne      sahip    olanlar     tarafından 
 yapılabilir.   Küçükler   ile   kısıtlılar,   yasal   temsilcilerinin   rızasını   almak   zorundadırlar 
                                                                                         2 
 ( TMK m. 204). Evlilik daha küçük yaşlarda da yapılabileceğinden  yasa mal rejimi 
 yapılması      için   ergin   olmayı     aramamış,       ayırt  etme     gücüne      sahip   olmayı     yeterli 
 saymıştır.   Mal   rejimi   sözleşmesi   yapma   kişiye   sıkı   sıkıya   bağlı   haklardandır.   Bu 
 nedenledir ki yasada yasal temsilcilerin rızasından bahsedilmiştir. Daha açık ifadesi 
 ile yasal temsilci ilgili eş adına temsilen mal rejimi sözleşmesi yapamayacaktır. Eşler 
 mal   rejimi   sözleşmesi   ni   bizzat   yapmak   zorundadırlar.   Mal   rejimi   sözleşmesinde 
                                                         3 
 bilgili eş velayet altında ise veli tarafından , kısıtlı ve kendisine vasi atanmışsa vasi 
 tarafından bu rızanın verilmesi gerekir.4 
                  b. Şekil 
             4721      sayılı    Türk    Medeni       Kanununun         yürürlüğe      girmesinden       sonra 
evlenenler;       evlenmeden         önce    veya     sonra    noterde     (düzenleme       veya    onaylama 
şeklinde)5      yapacakları       mal    rejimi   sözleşmesiyle,        kanunda      gösterilen      akdi   mal 
rejimlerinden   birini,   ancak   kanunda   yazılı   sınırlar   içinde   seçebilirler   veya   evlenme 
2 “Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.Ancak, hakim olağanüstü durumlarda ve 
pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir” 
(TMK m.124). 
3 Bilindiği gibi TMK 336 ncı maddesi uyarınca evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte 
kullanırlar. İşte bu halde rızayi ana ve babanın birlikte vermeleri gerekir. Velayet eşlerden birisini 
överilmişse bu eş tarafından zazanın verilmesi gerekir. Evlilik dışı doğumlarda ise velayet annede 
olacağından kaza anında anne tarafından verilmesi gerekir ( TMK m.337 ). 
  Kısıtlılar bakımından vasinin izninden başka vesayet makamının da izninin gerekli olduğu 
unutulmamalıdır( TMK m462/9). 
 5 
  Mal rejimi sözleşmesinin mutlaka noterde yapılması zorunludur. Noterde, düzenleme veya onaylama 
şeklinde yapılması, mal rejimi sözleşmesinin geçerlilik koşuludur. 
                                                                                                               2 
———————– Page 3———————–
başvurusu       sırasında,    yetkili  evlendirme      memuruna        hangi   mal    rejimini  seçtiklerini 
yazılı olarak bildirebilirler.6 
              Ayrıca;   mal   rejimi   sözleşmesinin   bizzat   taraflarca   yapılması   zorunludur, 
vekil aracılığıyla mal rejimi sözleşmesi yapılamaz. 
         B.   Kanuni/Kural Mal Rejimi 
         Eğer mal rejimine ilişkin bir sözleşme yapmamışlarsa, aralarında kanun gereği 
“edinilmiş mallara katılma” rejimi geçerli olur. Diğer bir ifadeyle Noterde bir mal rejimi 
sözleşmesi   yapmamışlarsa   veya   evlenme   başvurusu   sırasında   hangi   mal   rejimini 
seçtiklerini    yetkili  evlendirme      memuruna        yazılı   olarak   bildirmemişlerse,       evlenme 
tarihinden     geçerli    olmak    üzere,    yasal    mal   rejimi   olan   edinilmiş  mallara      katılma 
rejimine tabi olurlar. (TMK. m.202/1) 
         743 sayılı Türk Kanunu Medenisi; yasal  mal rejimi olarak mal ayrılığını;                      akdi 
rejim olarak da;      mal birliği,   mal ortaklığı ve sınırlı mallarda ortaklık rejimlerini kabul 
etmişti. 1.1.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ise,                       eşler 
arasında   yasal   rejim   olarak   “edinilmiş mallara   katılma”   rejimini,         akdi   mal   rejimleri 
olarak da, mal ayrılığı,      paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimini kabul etmiştir. 
         Edinilmiş  mallara       katılma     rejimine    ilişkin  hükümler,     büyük     oranda    İsviçre 
Medeni Kanunundan alınmıştır. 
III. MAL REJİMİNİN SINIFLANDIRILMASI 
         A.Olağan mal rejimi 
         Zorunlu   olarak   başka bir mal rejiminin seçildiği   ya   da   başka bir mal rejimine 
geçildiği haller hariç, edinilmiş mallara katılma rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal 
ortaklığı rejimleri olağan mal rejimleridir. 
         B. Olağanüstü Mal Rejimi 
         Kanunun   belirttiği   olağanüstü   durumlarda,   mal   ayrılığı  rejiminin   doğrudan   ya 
da    hâkim    kararıyla    veya    eşlerden     birisinin  isteği   üzerine    belirlendiği   durumlarda 
olağanüstü bir mal rejiminden söz edilir. Şu hale göre olağanüstü mal rejimi sadece 
mal     ayrılığı  rejimidir.  Zira   olağanüstü      durumlarda      seçilen/geçilen      mal    rejimi  mal 
ayrılığı rejimidir.7 
                 1- Genel Olarak Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş 
                          a. Eşlerin Talebi İle 
         Haklı   bir   sebep    varsa,    hakim    eşlerden     birinin  istemi   üzerine,    mevcut     mal 
rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (TMK. m.206) . 
6 evlendirme memurlarının mal rejimi sözleşmesi yapma yetkileri yoktur. Onlar, sadece, evlenme 
başvurusu sırasında, evleneceklerin hangi mal rejimini seçtiklerine dair varsa yazılı başvurularını 
alabilir. Ve bunu evlenme defterine geçerler. 
  Rs 300. 
                                                                                                            3 
———————– Page 4———————–
                              aa. Birlikte Yaşamaya Ara Verilmesi Halinde 
     Bilindiği gibi eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya 
 ailenin     huzuru      ciddi   biçimde       tehlikeye     düştüğü      sürece      ayrı   yaşama       hakkına 
 sahiptir(TMK        m.   197/1).    İşte   bu    halde    birlikte  yaşamaya        ara   verilmesi     haklı   bir 
 sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır(TMK 
 m. 197/2). Öğretide hâkimin eşlerin mallarının yönetimine ilişkin alacağı tedbirlerin 
 olağanüstü        mal    rejimi    olan   mal    ayrılığına     geçiş  olacağı       ileri  sürülmektedir       ki8 
 kanaatimizce bu tespit yerindedir. 
                              bb.   Haklı   Nedene   Dayalı   Olarak   Olağanüstü   Mal   Rejimine 
Geçiş 
                                    aaa. Genel Olarak Haklı Sebep 
         Haklı  sebepler   kanunda   sayma   yoluyla   belirtilmemiştir.   Her   olayın   özelliğine 
göre     hakim     takdir   edecektir.     Sözgelimi       Yargıtay     bir  kararında;      eşlerin    fiilen  ayrı 
yaşıyor olmalarını tek başına, Türk Medeni Kanununun 206. maddesi uyarınca haklı 
sebep   olarak   yorumlanamayacağını ve bu halin mal ayrılığına geçilmesi için yeterli 
neden sayılamayacağını belirtmiştir.9 
                                    bbb. Kanuni Örneklemeler 
         Kanunda bazı durumlarda haklı sebebin varlığı karine olarak kabul edilmiş ve 
bunlar örnekleme yoluyla sayılmıştır. Şu hallerde haklı sebep vardır : 
8  Bkz   AYAN,    Serkan,   Evlilik   Birliğinin  Korunması,      Ankara   2004,   s.  249-250;   DURAL/     ÖĞÜZ/ 
GÜMÜŞ, s.265. 
9  “Davacı  koca   31.12.2002   tarihinde   açtığı  dava   ile;   karısıyla   ayrı  yaşadıklarını,   boşanmaya   kararlı 
olduğunu, katılma rejiminin kendisi için külfet getireceğini ileri sürerek, eşiyle aralarındaki mal rejiminin 
1.1.2002     tarihinden   itibaren  “Mal  Ayrılığı  Rejimi”  olduğuna    karar   verilmesini  istemiştir.Dosyadaki 
kanıtlara göre; tarafların 1985 yılında evlendikleri, davacı kocanın 15.11.2000 tarihinde evlilik birliğinin 
temelinden      sarsılması   nedenine     dayanarak     açtığı  boşanma      davasının;    başka    kadınla   ilişkisi 
bulunduğu   ve   karısını  dövmesi   nedeniyle   tam   kusurlu   bulunarak   reddedildiği,   bu   kararın   29.1.2002 
tarihinde    kesinleştiği  anlaşılmaktadır.    Kocanın    devlet  memuru     olarak   çalıştığı,  düzenli  geliri  ve 
taşınmaz malı bulunduğu, davalı kadının ise ev hanımı olduğu, geliri ve malvarlığının bulunmadığı da 
dosya kapsamıyla sabittir.4721 Sayılı  Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği 1.1.2002 tarihinden 
önce evlenmiş eşler arasında; 1.1.2002 tarihine kadar, daha önceden tabi oldukları mal rejimi devam 
eder.   Eşler,   1.1.2002   tarihinden   başlayarak   başka   bir   mal   rejimini   seçmedikleri   taktirde,   1.1.2002 
tarihinden   geçerli   olmak   üzere,   yeni   kanunun   yasal   mal   rejimi   olarak   kabul   ettiği   “Edinilmiş Mallara 
Katılma Rejimini” seçmiş sayılırlar (4722 Sayılı Kanun m.10/1) Eşler arasındaki mal rejimi; eşlerden 
birinin ölümü, evliliğin iptali, boşanma başka bir mal rejiminin kabulüyle sona ereceği gibi mal ayrılığına 
geçilmesine      karar    verilmesi    hallerinde,   dava    tarihinden    geçerli   olmak     üzere    sona    erer 
(TMK.m.206,225) 
          Temyiz incelemesine konu olan davada; mahkeme kararıyla mal ayrılığı rejimine geçilmesini 
(TMK.m.206)       isteyen   davacı,   diğer   eşin  malvarlığının    borca   batık  olması,   ortaklıktaki   payının 
haczedilmiş  olması   ve     benzeri   sebeplerden    biriyle  ortaklığın  menfaatlerini   tehlikeye  düşürdüğünü 
kanıtlayamamıştır.  Tek başına, eşlerin fiilen ayrı yaşıyor olmaları Türk Medeni Kanununun 206. 
maddesi uyarınca haklı sebep olarak yorumlanıp mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi için 
yeterli değildir. Bunun kabulü; kendi kusurlu davranışıyla ayrı yaşamaya neden olan eşin; diğer eşin 
ileride doğabilecek katılma alacağı hakkını ortadan kaldırmasına olanak tanımak sonucunu doğurur. 
Bu ise, hiç kimsenin kendi kusurlu davranışıyla kendi lehine sonuç elde edemeyeceğine yönelik temel 
hukuk ilkesine aykırı olur.          Açıklanan nedenlerle kanıtlanamayan davanın reddi gerekirken yazılı 
olduğu şekilde davanın kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir. 2. 
H.D., 18.4.2005, 2005/3039-6149(vurgu bana aittir). 
                                                                                                                   4 
———————– Page 5———————–
                 Diğer eşe ait malvarlığı borca batık ise veya mal ortaklığında ortaklıktaki 
                payı haczedilmiş ise, 
                 Diğer   eş,   istemde   bulunan   eşin   veya   ortaklığın   menfaatlerini   tehlikeye 
                düşürmüş ise, (örneğin, diğer eşin hiç çalışmaması, birlik giderlerine ve 
                birliğe    hiçbir  katkıda    bulunmaması,        sorumsuz      ve   hesapsız    şekilde 
                borçlanması bu hale örnek gösterilebilir.) 
                 Diğer   eşin,   ortaklık   malları   üzerinde   bir   tasarruf   işlemi   yapılması   için 
                gereken rızasını haklı bir sebep olmaksızın esirgemesi, 
                 Diğer eşin, istemde bulunan eşe, mal varlığı, geliri, borçları veya ortaklık 
                malları hakkında bilgi vermekten kaçınması, 
                 Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması, 
     Bu hallerden birinin gerçekleşmesi halinde, eşlerden birinin istemi üzerine hakim, 
mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilecektir. (TMK. m. 206) 
                         ccc.   Yetki 
        Mevcut   mal   rejiminin   mal   ayrılığına   dönüşmesi   davasında   yetkili   mahkeme, 
eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK.m.207) . 
                         b. Alacaklının Talebi İle Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş 
        Mal ortaklığını kabul etmiş olan eşlerden birine karşı icara takibinde bulunan 
alacaklı   da,   haciz   uygulamasından   zarara   uğrarsa,   hâkimden   mal   ayrılığına   karar 
verilmesini isteyebilir.  (TMK. m.210/1) Alacaklının istemi her iki eşe yöneltilir. Yetkili 
mahkeme, borçlu eşin yerleşim yeri mahkemesidir. Alacaklı tatmin edildiği takdirde, 
eşlerden   birinin   istemi   üzerine   hâkim,   mal   ortaklığının   yeniden   kurulmasına   karar 
verebilir. 
                         c. Kanun Gereği Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş 
        Eğer      eşler,   mal    rejimi  sözleşmesiyle       aralarında     “mal    ortaklığını”   kabul 
etmişlerse, eşlerden birinin iflasına karar verildiği takdirde, ortaklık kendiliğinden mal 
ayrılığına   dönüşür   (TMK.   m.209).kanun   gereği   olağanüstü   mal   rejimine   geçişin   salt 
mal   ortaklığı  rejimi   için   kabul   edildiği   ve   olağanüstü   mali   rejimi   olan   mal   ayrılığına 
geçişin     bir  mahkeme       hükmüne      gerek    kalmaksızın      kendiliğinden     gerçekleşeceği 
unutulmamalıdır. 
                         d. Tasfiye 
        Yasal     ve   akdi  mal    rejimlerinden    mal   ayrılığına    geçildiği   taktirde,  kanunda 
aksine hüküm bulunmadıkça, eşler arasında önceki mal rejiminin tasfiyesi, bu rejime 
ilişkin   hükümlere      göre   yapılır  (TMK.     m.212).    Maddenin      ifadesi   yanlış  anlamaya 
müsait ise de, kastedilen şudur:   olağanüstü mal rejimine geçişte, önceki mal rejimi 
tasfiye edilecektir. Tasfiye edilecek mal rejimi önceki mal rejimi olduğuna göre tasfiye 
önceki mal rejimi hükümlerine göre yapılacaktır. Demek ki tasfiye edinilmiş mallara 
katılma rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ya da mal ortaklığı rejimlerinden hangisi 
kabul edilmişse o hükümlere göre tasfiye gerçekleştirilecektir. 
                                                                                                         5 
———————– Page 6———————–
         2. Olağanüstü Mal Rejiminin Sona Ermesi 
         TMK     m.   208/2    uyarınca,     mal    ayrılığına   geçişi    gerektiren    sebebin     ortadan 
 kalkması   halinde       hakim,     yine   eşlerden     birinin  istemi   üzerine,    eski   mal    rejimine 
 dönülmesine        karar    verebilir.   Bu    durum     sadece     olağanüstü      mal    rejimine    geçiş 
 nedeninin ortadan kalkması halinde mümkündür ve ancak hakim kararıyla olur.                            Yine 
 TMK   m.   208/21   uyarınca   da   eşler,   her   zaman   yeni   bir   mal   rejimi   sözleşmesiyle 
 önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler. Bu ancak eşlerin anlaşması ile 
 mümkündür   ve   dikkat   edildiğinde   anlaşma   için   olağanüstü   rejime   geçişi   gerektiren 
 nedenin ortadan kalkmasına gerek yoktur.10 
          Bilindiği   gibi   mal   ortaklığını   kabul   etmiş olan   eşlerden   birinin   iflasına   karar 
 verildiği   takdirde,   ortaklık   kendiliğinden   mal   ayrılığına   dönüşüyordu(TMK   m.   209). 
 Yine, mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan alacaklı, 
 haczin      uygulanmasında          zarara     uğrarsa,     hâkimden        olağanüstü      mal     rejimine 
 geçilmesine karar verilmesini isteyebiliyordu(TMK m. 209). İşte bu hallerde borç ifa 
 edilmiş yada alacaklı herhangi bir  şekilde tatmin edilmiş ise eşlerden birinin istemi 
 üzerine hakim, mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebilir yada eşler, mal 
 rejimi sözleşmesiyle edinilmiş mallara katılma rejimini kabul edebilirler(TMK m. 211). 
         Kanun, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması halinde, eski 
rejime   dönülmesi   isteğine   ilişkin   davada   yetkili   mahkemeyi   ayrıca   göstermemiştir. 
Eski rejime dönülmesi davasından da yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri 
mahkemesi   olması   gerekir,   zira   mevcut          mal   rejiminin   mal   ayrılığına   dönüşmesine 
hangi   mahkeme   karar   vermişse,   mal   ayrılığına   geçişi   gerektiren   sebebin   ortadan 
kalkması       halinde    eski   rejime    geri   dönülmesi       istemine     ilişkin  davanın     da   aynı 
mahkemede görülmesi işlemde paralellik olarak kıyasen düşünülebilir.11 
      . 
IV. TASFİYEDE GÖREV VE YETKİ 
         A.Yetki 
         İster yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi, ister sözleşmeyle kabul 
edilen akdi mal rejimi olsun; eşler arasındaki veya evlilik birliğinin ölümle sona ermesi 
halinde;   sağ eş ile   ölen   eşin   mirasçıları  arasındaki   bütün   mal   rejiminin   tasfiyesine 
ilişkin davalarda aşağıdaki yetki kuralları geçerlidir. 
                 1.  Mal Rejiminin Ölümle Sona Ermesinde Yetki 
                 Mal   rejimi,   ölümle   sona   ermişse,   ölenin   son   yerleşim   yeri   mahkemesi 
         yetkilidir(TMK.214/1). 
                 2.   Boşanma   Ve   Evlenmenin  İptali   Nedeniyle   Mal   Rejiminin   Sona 
         Ermesinde Yetki 
         Boşanmaya12, evliliğin iptaline karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili 
olan mahkeme tasfiye davalarında da yetkilidir(TMK.214/2). 
10 TMK m. 208’ in 1. ve 2. fıkralarını karşılaştırınız. 
11 
   Uygulamada Yüksek mahkemenin emsal bir kararına rastlamadık. 
12 
   Ayrılığa karar verilmesi istenmiş ( TMK m. 167 ) ya da boşanma davası sonucu hakim ayrılığa karar 
vermiş ise ( TMK m. 170/1)  hakim ayrılığın süresine ve eşlerin durumlarına göre aralarında 
                                                                                                             6 
———————– Page 7———————–
                 3. Mal Ayrılığına Karar Verilmesi Nedeniyle Tasfiyede Yetki 
         Hâkim   tarafından      mal   ayrılığına   karar   verilmesi   durumunda,   mal   ayrılığına 
karar veren mahkeme tasfiye davasında da yetkili olan mahkemedir(TMK.214/2). 
                 4. Genel Olarak Diğer Hallerde Yetkili Mahkeme 
        Yukarıda sayılan haller dışındaki diğer durumlarda, davalı eşin yerleşim yeri13 
mahkemesi tasfiye davalarında yetkilidir(TMK.214/son). 
        B.   Görev 
        Görev   aile   mahkemesine,   o   yerde   henüz   aile   mahkemesi   kurulmamışsa   bu 
sıfatla ilgili asliye Hukuk mahkemesine aittir. Bu konuda aile mahkemesi bulunmayan 
yerlerde      asliye     hukuk      mahkemelerinin         davaya      “aile”   sıfatıyla    baktıklarını 
belirtmelidirler. 
V. ALACAKLILARIN KORUNMASI 
        Mal   rejiminin   kurulması,   değiştirilmesi   veya   önceki   rejimin   tasfiyesi,   eşlerden 
birinin    veya    ortaklığın    alacaklılarının    üzerinden      haklarını    alabilecekleri    malları 
sorumluluk   dışında   bırakamaz.   Kendisine   böyle   mallar   geçmiş olan   eş,   borçlardan 
kişisel   olarak   sorumludur.   Ancak   söz   konusu   malların   borcu   ödemeye   yetmediğini 
ispat    ettiği  takdirde   bu   ölçüde    kendisini   sorumluluktan      kurtarabilir   (TMK.    m.213) 
İfadeden      de   anlaşılacağı    üzere,    borçlu   olmayan      eş  kendisine     geçen     mal   veya 
malların     değeriyle    sınırlı  olarak   sorumlu     olacaktır.    Konuyu     şöyle     açılayabiliriz: 
alacaklı   önce   borçlu   eşe   gidecektir.   Alacaklı   borçlu   eşten   alacağını   alarak   tatmin 
olmamışsa bu takdirde ancak diğer eşe gidebilecektir. Mal rejimi kurulduğunda ya da 
olağanüstü       mal   rejimine    geçildiğinde    önceki    rejim   tasfiye   edilecektir.   Bu   halde, 
önceki     rejimin    tasfiyesi   halinde;    eşlerden     birinin   yada    mal   ortaklığı   rejiminde 
alacaklıların     haklarını    alabilecekleri    malları   sorumluluk      dışında    çıkarmayacaktır. 
KAMACI’       nın   ifadesiyle   tasfiye  sonucu,     kendisine,    mal   geçmiş  olan     eş,   “bu  mal 
tasfiyede     bana    düştü,   o  nedenle     bu  malı,   alacağınıza     karşılık  haczedemezsiniz” 
deme lüksüne sahip değildir.14 
VI. BİR EŞİN MALLARININ YÖNETİMİNİN DİĞER EŞE BIRAKILMASI 
        A. Şekli 
              a. Mal Rejimi Sözleşmesiyle 
        Mal rejimi sözleşmesiyle akdi veya kanuni mal rejimlerinde; eşlerden biri, açık 
veya zımni, ister kişisel olsun ister edinilmiş yada ortak olsun, mallarının yönetimini 
diğer eşe bırakabilir  (TMK. m.215) . 
sözleşmeyle kabul edilmiş olan mal rejiminin kaldırılmasına karar verebilir(TMK m. 180). Bu halde de 
yetkili mahkemenin TMK m. 214/2 gereğince belirleneceği kıyasen düşünülür. Bkz. DURAL/ ÖĞÜZ/ 
GÜMÜŞ, s.313; GENÇCAN, 154. 
13 HUMK m. 9/1 deki genel yetki kuralına benzer 
14 
   KAMACI, Mahmut, “Mal Rejimleri”, Yayınlanmamış Makale, s.7. 
                                                                                                         7 
———————– Page 8———————–
               b. Hizmet Veya Şirket Sözleşmesiyle 
         Bir   eşin   mallarının   yönetimi   bir   hizmet   sözleşmesi   ya   da  şirket   sözleşmesi 
çerçevesinde diğer eşe bırakılabilir. B.Uygulanacak Hükümler 
         Malların   yönetiminin   mal   rejimi   sözleşmesiyle   diğer   eşe   bırakılması   halinde 
vekâlet hükümleri, hizmet ya da şirket sözleşmesiyle yönetimini diğer eşe bırakılması 
halinde ise hizmet akdine ya da şirketler hukukuna ilişkin hükümler uygulanır. 15 
VII. MALLARIN ENVANTERİNİN YAPILMASI İSTEĞİ 
         Eşlerden her biri, diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmi senetle 
 yapılmasını isteyebilir. Bu envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde 
 yapılmışsa,       aksi   ispatlanmış  olunmadıkça            bu   envanterin      doğru    olduğu     kabul 
 edilir(TMK m. 216). 
VIII. EŞLER ARASI BORÇ İLİŞKİLERİ 
        A.   Cebri İcra Yasağının Olmaması 
         Eşler   arasındaki   mal   rejimi;   ister   yasal   rejim   olan   edinilmiş mallara   katılma 
rejimi    olsun,   ister  akdi   mal    rejimlerinden     biri  olsun;   mal   rejimi,   eşler   arasındaki 
borçların muaccel olmasını önlemez (TMK. m.217).  İfadeden de anlaşılacağı üzere 
mal   rejiminden   kaynaklanan   alacak   dışında  şu   ya   da   bu   nedenle   aralarındaki   bir 
alacak borç ilişkisi nedeniyle her zaman vadesi gelmiş alacakları için diğeri aleyhine 
takip    yapabilir,   alacağın     yerine    getirilmesini    isteyebilir.16  Eşlerin    birbirlerine    olan 
borçlarından       dolayı   zamanaşımı        işlemez,     evlilikten   önce    işlemeye     başlamış  ise 
zamanaşımı kesilir(BK m. 132/3)17. Cebri icra yasağının kaldırılmış olmasına ve mal 
rejiminin     eşler   arasındaki      borçların    muaccel      olmasını     önlemez      ise  de    Borçlar 
Kanunundaki         bu  hüküm      kaldırılmamıştır.     Kanaatimizce       evlilik  birliğinin  korunması 
açısından        ve     eşler    arasında       çekişme       meydana        getirilmemesi       açısından 
düzenlemenin ayakta olması isabetlidir. Evlilik süresince eşler böyle bir yola gitmeyi 
de mümkün olduğunca istemeyeceklerdir. 
         B.   Borçların ertelenmesi isteği 
                 1.    Genel Olarak 
         Borcun yerine getirilmesi halinde evlilik birliğini tehlikeye düşürür ölçüde diğer 
eşi ciddi güçlüklere duçar edecekse bu eş borcun ödenmesi için hâkimden uygun bir 
önel isteyebilir(TMK. m.217). 
15 
   Kuşkusuz bu halde borçlar kanunundaki vekalet hükümleri uygulama yeri bulmayacaktır. Bkz. 
GENÇCAN, s.165. 
16 Bu düzenlemeye göre, yeni Medeni Kanun, eski yasadaki  (TKM. m.165/1) “eşler, evlenmenin 
devamı müddetince kanunen muayyen haller haricinde diğerine karşı cebri icra talebinde 
bulunamaz..”. şeklindeki cebri icra yasağını kaldırmıştır. 
17 “Aşağıdaki hallerde müruru zaman cereyan etmez ve cereyana başlamış ise inkıtaa uğrar… 
Nikah devam ettiği müddetçe karı kocadan birinin, diğeri zimmetinde olan alacakları hakkında “(BK m. 
132). 
                                                                                                            8 
———————– Page 9———————–
                2. Teminat İstenmesi 
        Bir   eşin   borcun   ertelenmesini   istemesi   üzerine  şartlar   gerektiriyorsa,   hâkim, 
istemde bulunan eşin teminat göstermesini ister(TMK. m.217). 
                                                   İKİNCİ BÖLÜM 
                                         KANUNİ/KURAL MAL REJİMİ 
                                 ( EDİNİLMİŞ MALLARA KATILMA REJİMİ) 
                I.        GENEL OLARAK DÜZENLEME 
        4721   sayılı  Türk   Medeni   Kanununda   kural/kanuni   mal   rejimi   olarak   edinilmiş 
mallara katılma rejimi benimsenmiştir( TMK m. 202 /1). Bu rejimde, edinilmiş mallar 
ve kişisel mallar olmak üzere her eşe ait iki çeşit mal vardır. 
       Kanunda   bir   yenilmiş ve   kişisel   malların   neler   olduğu   sırasıyla   219   ve   220. 
maddelerde gösterilmiştir. Şimdi bunlara kısaca bakalım. 
                        A. Edinilmiş mallar 
                          1. Kanuni Edinilmiş Mallar 
      Kanunda edinilmiş mal; “her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını 
vererek elde ettiği mal varlığı değerleri” olarak ifade edilmiştir ( TMK m. 219 /1) . 
                          a.   Edinilmiş Malda  Bilinmeyenler,   Katılma   Alacağı  Kavramı 
                         ve  “Karşılık” 
          Edinilmiş  mallarda,      katılma    alacağı   kavramı     artık  değere    katılma    ifadesi 
yerine     kullanılmaktadır.     Aşağıda     açıklanacağı      üzere    katılma    alacağı    bir   eşin 
mallarının yarısına katılmak değil, artık eğerin yarısına katılmak olarak kullanılmalıdır. 
Yasada   ifadesini   bulan   eşinin   çalışması  karşılığı  kavramında   karşılığın   neleri   ifade 
ettiğine   bakmak   gerekir.   Karşılık   kavramı  ile   eşlerden   birisinin   emeği   karşılığı  elde 
ettiği malvarlığının ifade edildiği kabul edilmektedir.18 
                           b. Edinilmiş Malda Kanuni Örneklemeler 
                                   aa. Çalışma Karşılığı Edinmeler 
        Çalışma      karşılığı  edinimler    bir  bedel    karşılığı  yapılan    mesleki    ve   bedeni 
faaliyet   sonucu   elde   edilen   mal   varlıklardır.   Kuşkusuz   faaliyet   bir   ticari   işletmenin 
çalıştırılması şeklinde de olabilir ve buradan elde elden kazançlar da edinilmiş maldır. 
Edinilmiş malların temelinde emek, çalışma ve işgücü esası hakimdir. Bu bağlamda 
ölünceye      kadar   bakma     akdi   çerçevesinde      elde   edilen   mallar   edinilmiş  maldır.19 
Çalışma      fikri  ve  bedeni    olabilir. 20  Bu   ilke ışığında,    çalışma    ve   emek    karşılığı 
18 ACAR, Faruk, Aile Hukukumuzda Mal Rejimleri Ve Eşin Yasal Miras Payı, Ankara- 2007, s.40- 
41. 
19 GENÇCN, 566. 
20 ACAR, s. 47. 
                                                                                                       9 
———————– Page 10———————–
olmayan,       örneğin,     bağış,    miras    yoluyla    gelen    mallar,    edinilmiş  mal      değil,   kişisel 
maldır. Ancak bu bağlamda sözgelimi bir garsona verilen bahşişin çalışma karşılığı 
olduğunun kabulü gerekir.21 
         Mal     rejiminin   başlangıcında        eşlerden     birine   ait  olan   ve   evlilik  birliği  içinde 
edinilmeyen mallar, kişisel mallardır. 
                                      bb.     Sosyal      Güvenlik,       Sosyal      Yardım       Ve    Sandık 
                                      Ödemeleri 
         Sosyal   güvenlik   veya   sosyal   yardım   kurum   ve   kuruluşlarının   veya   personele 
yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,(sözgelimi, emekli 
sandığı, sosyal sigortalar kurumu, bağ-kur22 ve personeline yardım amacıyla kurulan 
yardımlaşma          ve   dayanışma        sandıklarınca        yapılan     ödemeler)       edinilmiş  maldır. 
Unutmamak           ve   karıştırmamak        gerekir    ki,   sosyal    güvenlik     veya     sosyal     yardım 
kurumlarınca         ya   da   çalışma      gücünün      kaybı    nedeniyle      hak    sahibi    eşe    ödenen 
tazminatların,   mal   rejiminin   sona   ermesinden   sonra   bakiye   hayat   süresine   tekabül 
eden   kısmı   o   eşin   kişisel   maldır.   Bunun   hesabını   aşağıda   kişisel   mallar   kısmında 
yapacağız. Emekli ikramiyesi ise bu yönteme tabi olmayıp edinilmiş mallara katılma 
rejimi döneminde alınan emekli ikramiyesi edinilmiş maldır. Yargıtay uygulaması da 
bu yöndedir.23 
                                      cc. İşgücü Kaybı Tazminatları 
         İşgücü       kaybı      nedeniyle       ödenen       tazminatlarda         edinilmiş  maldır(TMK 
219/3).Sözgelimi         iş  kazası     sonucu      ödenen      tazminatlar      ile  trafik  kazası     sonucu 
ödenen   tazminatlar   bu   kapsamdadır.   Kuşkusuz   mal   rejiminin   devam   ettiği   süreyi 
kapsayan dönem için verilen tazminatların edinilmiş mal olacağı açıktır. 
         Öğretide   bu   kurum   ve   kuruluşlarca   yapılan   ödemeler   dışında,                 özel   hayat 
sigortası     yapan    şirketler     tarafından     yapılan     ödemeler      kişisel   mal    sayılacağı     ileri 
sürülmektedir.24       Özuğur;   özel   hayat   sigortalarına   sigorta   pirimi   edinilmiş mallardan 
21 ACAR, aynı yerde 
22 
   Kurumların tek bir sosyal güvenlik çatısı altında birleştirildiğini hatırlatmak gerekir. Bkz. 5502 Sayılı 
Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu, RG. 20.5.2006 Sayı: 26173. 
23  “1.1.2002   tarihinde   4721   Sayılı  Türk   Medeni   Kanunu   yürürlüğe   girmiş,   edinilmiş mallara   katılma 
rejimi,   yasal   mal   rejimi   olarak   kabul   edilmiştir.   (TMK.202.md.)Yasal   mal   rejimi   boşanma   davasının 
açıldığı tarihte (7.5.2004) sona ermiştir. (TMK.225/son)Davalı koca 29.1.2003 tarihinde emekli olmuş, 
Oyak ve Emekli Sandığı tarafından kendisine toplu ödeme yapılmıştır. Davaya konu 34 KNC 46 plakalı 
araç ise, davalı koca tarafından 15.5.2003 tarihinde alınmış ve 28.5.2003 tarihinde koca adına tescil 
edilmiştir.Kocanın     aracın    emekli    ikramiyesi   ile   alındığı  hakkındaki     savunmasının      aksi   de 
kanıtlanmamıştır.Alınan emekli ikramiyesi edinilmiş mallardandır. Dava konusu araçta edinilmiş malla 
(emekli ikramiyesi ile) alınmıştır. Mahkemece; kocaya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre 
ömür   boyunca   irat   bağlanmış olsaydı,   mal   rejiminin   sona   erdiği   tarihte   (boşanmanın   dava   tarihinde 
TMK.225.md.) bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değerinin hesaplanması, 
aracın    ise   edinilmiş  mallardan     kabul   edilmesi,    tasfiye  hesabının     bu   esaslar   çerçevesinde 
değerlendirilmesi,    gerektiğinde   bilirkişiden  de  görüş  alınması   ve  sonucu    uyarınca   karar  verilmesi 
gerekir. (TMK.m.228/2) Bu husus üzerinde durulmadan yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsizdir” 2. 
HD, 01.11.2006, 2006/6845-14701. 
24 KILIÇOĞLU, Ahmet, Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi, Ankara- 2002, s. 43. 
                                                                                                                10 
———————– Page 11———————–
ödenmiş  ise,         sigorta   şirketinin     yaptığı    ödemelerin       de    edinilmiş  mal       sayılması 
gerektiğini haklı olarak savunmaktadır.25 
                                      dd.Kişisel Malların Semereleri 
           Kişisel   malların   gelirleri   de   edinilmiş mal   sayılacaktır.   Sözgelimi   evlenirken 
kadına babası tarafından bir inek verilmiş olsun, ineğin kendisi kişisel mal iken, evlilik 
sırasında   ondan   elde   edilen   süt   ile   doğan   buzağı   edinilmiş maldır.   Yine   eşlerden 
birine,   babasından   intikal   eden   taşınmaz,   kiraya   verilmiş  ise,   kira   geliri   edinilmiş 
maldır.     Bankaya       yatırılan   manevi      tazminat     kişisel   mal    iken,   faiz   geliri  edinilmiş 
maldır.26     Örnekleri   çoğaltmak   mümkündür.   Ancak,   eşler,   mal   rejimi   sözleşmesiyle 
kişisel   malların   gelirlerini   ve   bir   mesleğin   icrası  veya   işletmenin   faaliyeti   sebebiyle 
doğan      edinilmiş  mallara        dahil   olması     gereken     mal    varlığı   değerlerinin      edinilmiş 
mallarla dahil olmayacağını kararlaştırabilirler (TMK. m.221). 
                                      ee. Edinilmiş Malların Yerine Geçen Değerler 
           Edinilmiş  mal        satılıp   yerine    başka    bir   mal   alındıysa     o  da   edinilmiş  mal 
olacaktır.   Sözgelimi   evlilik   sırasında   bir   eşin   maaş geliri   ile   aldığı   araba   edinilmiş 
maldır.   Bunu   satıp   ev   alması  halinde   ev   de   edinilmiş maldır.   Benzer şekilde   kadın 
kazancını       tasarruf    edip    altın   almış  sonra      bozdurarak       araba     almışsa      araba    da 
edinilmiş malın   yerine   geçecektir.   Bu   değerler   hem   edinilmiş mal   hem   de   kişisel 
maldan   karşılanmışsa   yapılan   katkının   ağırlığına   göre   değerlendirme   yapılır.   Yani 
katkının   ağırlığı  edinilmiş malda   ise   bu   değer   edinilmiş mal   kabul   edilecek,   ancak 
kişisel mal lehine bir denkleştirme yapılacaktır. Katkı eşit olursa edinilmiş mal kabul 
edilir.27   Mülkiyet   hakkını  satarak   başka   bir   hak,   sözgelimi   sınırlı  ayni   hak   alınması 
durumunda bu hak edinilmiş mal yerine geçen değerdir.28 
                            2. Akdi Edinilmiş Mallar 
     Eşler     ortak     olmayan       çocuklarının       ve    onların    altsoylarının      saklı    paylarını 
 zedelememek   kaydıyla   artık   değere   katılmada   mal   rejimi   sözleşmesiyle   başka   bir 
 esas kabul edilebilir(TMK m.237). 
25 ÖZUĞUR, Ali İhsan, Mal Rejimleri, 4. B, Ankara–2007, s.40. 
26 Değer artışı ve şirket vs tasfiyesi halinde elde edilen kazanç edinilmiş mal değildir. Bir tarladan kum, 
çakıl vs satışı halinde bunun da edinilmiş mal olacağı kabul edilmektedir. Bkz. DURAL/ ÖĞÜZ/ 
GÜMÜŞ, s.328. 
27 
   TMK m.222/3 kıyasen(Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir). 
28  DURAL/ ÖĞÜZ/ GÜMÜŞ, s.331. 
                                                                                                                11 
———————– Page 12———————–
                         B. Kişisel Mallar 
                           1. Kanuni kişisel mallar 
                               a. Kişisel mal kavramı 
        Edinilmiş mallara girmeyen diğer mal varlıkları sadece eşlerden birisi ile ilgili 
malvarlığı olarak kabul edilmektedir. Kanunda örnekleme yoluyla kimi malların kişisel 
mal olacağı gösterilmiştir. 
                                 b. Kanuni Örneklemeler 
                                      aa. Kişisel Kullanıma Tahsisli Mal 
        Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyadır. Sözgelimi, makyaj 
takım,   dikiş  makinesi,   epilasyon   aleti,   saç   düzleştirici   gibi   eşyalar   kadının   kişisel 
kullanımına   yarayan   eşyadır.   Buna   karşılık   kol   düğmesi,   traş makinesi   gibi   eşyalar 
erkeğin   kişisel   kullanımına   yarayan   eşyadır.   Burada   önemli   olan   eşyanın   kullanma 
amacıdır. Bazı eşya ise eşlerin ortak kullanımında olabilir. Eşlerin herbirine ait giyim 
eşyaları da kişisel kullanıma tahsisli eşyadır. Çiftçinin, çiftçilik faaliyetinde kullandığı 
traktör   ve   ekipmanları,   işi   ve   mesleği   nakliyecilik   olan   kişinin,   mesleğinin   icrasına 
kullandığı   kamyoneti       yada    nakliye   aracı   “kişisel  kullanımına     ait  eşya”   niteliğinde 
değildir.   Avukatın,   avukatlık   mesleğini   icra   etmekte   kullandığı   kitapları   da   “kişisel 
kullanıma   yarayan   eşya”   niteliğinde   değildir.29       Bu   nitelikteki   eşyalar,   bir   mesleğin 
icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallardır. Aşağıda belirti- 
leceği    gibi,  eşler;  yapacakları   mal     rejimi  sözleşmesiyle,      bir  mesleğin     icrası   veya 
işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı 
değerlerinin “kişisel mal sayılacağını” kabul edebilirler. (TMK. m.2217/1) 
                               bb . Mal Rejiminin Başlangıcında Bir Eşe Ait Olan Mal 
        Mal   rejiminin   başlangıcında   eşlerden   birine   ait   bulunan   malvarlığı   değerler 
kişisel maldır(TMK m.220/2). Bir başka ifade ile mal rejimi kurulmadan önce bir mal 
kime   ait   ise   onunun   kişisel   malı  olmaya   devam   edecektir.   Bu   bağlamda   sözgelimi 
evlenirken her bir eşin getirdiği çeyiz eşyası onun kişisel malıdır. Yine evlenmeden 
önce eşlerden birisine ait araba onun kişisel malıdır. 
                                    cc. Miras Yoluyla Edinilen Mallar 
        Edinilmiş mallara   katılma   rejiminin   devamı   süresince   Bir   eşin   miras   yoluyla 
elde     ettiği  malvarlığı    değerleri    kişisel   maldır(TMK       m.220/2).     Mirastan     feragat 
sözleşmesinde30        feragat ivaz, yasadaki ifadesiyle karşılık verilerek gerçekleşmişse 
29 KAMACI, a.g.m,  s.8. 
30  Mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi 
yapabilir”(TMK m. 528/1) 
                                                                                                        12 
———————– Page 13———————–
alınan   bu   karşılık   kişisel   maldır   zira   zaten   feragat   etmeseydi   de   miras   payı  olarak 
intikal edecekti.31 
                                dd. Karşılıksız Kazanma 
         Bir   eşin   rejimin   devamı     süresince      her  şeyden      önce    herhangi     bir şekilde 
karşılıksız     kazanma      yoluyla    elde   ettiği  mal    varlıkları  onunu     kişisel   malıdır(TMK 
m.220/2).   Bu   bağlamda   ölüme   bağlı   bir   tasarrufla   eşlerden   birine   bırakılmış olan 
mallar     da   kişisel  maldır.    Sözgelimi      vasiyet    edilen   mallar    karşılıksız   olup   lehine 
vasiyet yapılanın kişisel malıdır. 
         Karşılıksız   kazanmalarda   karşımıza   en   çok   çıkan   bağış ve  şans   oyunlarıdır. 
Başlı     başına     her    türlü   bağış  ve      yardım      karşılıksız    kazandırmalardır.       Şans 
oyunlarından başta piyango biletleri, toto , loto ,at yarışı gibi bu gibi akla gelebilecek 
her türlü şans oyunundan elde edilen kazanımlar kişisel mal kapsamında kalır.32 Bu 
bağlamda kumardan elde edilen gelirler de kişisel maldır.33 
         Kazandırıcı   zaman   aşımıyla   elde   edilen   taşınmazlar   da   kişisel   maldır.   Yine 
bulunan bir define kişisel maldır.34 
                                       ee. Manevi Tazminat 
         Manevi      tazminat     alacakları     kişisel   mal    sayılırlar(TMK      m.220/3).      Manevi 
tazminat cismani zarar, ölüm yada kişilik haklarına saldırı vs nedeniyle açılan dava 
sonucu hükmedilmiş olan manevi tazminat alacağı olabilir. 
                                    ff. Kişisel Malların Yerine Geçen Değerler 
         Kişisel   malların   yerine   geçen   değerler   de   kişisel   maldır(TMK   m.220/4).   Bu 
daha çok kişisel malın satılması yada takas vs yoluyla kişisel malın yerine başka bir 
malın ikame edilmesi ile olur. Sözgelimi mirasbırakandan intikal eden miras payı para 
ile  ev  alınmışsa, burada para kişisel mal ev ise, kişisel mal yerine geçen değerdir. 
Sonuçta ev de kişisel maldır. 
         Kişisel    malın    yerine    geçmede      ikame     edilen    mal   varlığı   tamamen       kişisel 
malların     karşılanmamış  olabilir.        Bu   durumda      diğerine    geçe    n   değerin    bedelinin 
yarıdan   çoğu   kişisel   mallardan   karşılanmış sa   kişisel   mal,   yarıdan   çoğu   edinilmiş 
mallardan       karşılanmazsa       edinilmiş  mal      olarak   değerlendirilecektir.      Kuşkusuz       bu 
halde   her   bir   mal   kesimi   için   denkleştirme   istenebilecektir(   TMK   m.   230/1).   Eşitlik 
durumunda malın edinilmiş mal olarak kabulü gerekir. 35 
31  Dikkat edilirse mirastan feragat sözleşmesinde bir ivaz yani bir karşılık alınıyor ise de bu karşılığı 
alan aynı zamanda miras payından vazgeçen eştir. 
32  Şans oyunları ve piyango gibi olgularda bilet bedeli, kupon bedeli karşılık değil midir gibi sorular akla 
gelmekte ise de bunun bir karşılık(ivaz) olmadığı açıktır. Krş. DURAL/ ÖĞÜZ/ GÜMÜŞ, s.323. 
33 Kumar bir çalışma karşılığı kazanç olarak kabul edilemez. 
34 Definenin bilimsel değer taşıması vs durumları için ayrıntıya girmiyoruz. Bkz. TMK m. 772. 
35 TMK  m.222/son kıyasen. 
                                                                                                           13 
———————– Page 14———————–
                                 gg.     Sosyal     Güvenlik,       Sosyal     Yardım       Ve    Sandık 
                         Ödemelerinin Bakiyeleri 
         Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca ya da çalışma gücünün 
kaybı nedeniyle hak sahibi eşe ödenen tazminatların, mal rejiminin sona ermesinden 
sonra   bakiye   hayat   süresine   tekabül   eden   kısmı  o   eşin   kişisel   maldır.   Buna   ilişkin 
düzenlemede; 
        “.Eşlerden   birine   sosyal   güvenlik   veya   sosyal   yardım   kurumlarınca   yapılmış 
olan   toptan   ödemeler   veya   iş  gücünün   kaybı   dolayısıyla   ödenmiş  olan   tazminat, 
toptan     ödeme     veya    tazminat     yerine    ilgili  sosyal  güvenlik    veya    sosyal    yardım 
kurumunca   uygulanan   usule  göre,   ömür   boyu   irat   bağlanmış olsa   idi,   mal   rejiminin 
sona   erdiği   tarihte   bundan   sonraki   döneme   ait   iradın   peşin   sermayeye   çevrilmiş 
değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır”(TMK 
m.228/2)     hükmü yer almıştır. 
        Sözgelimi;   kocanın   inşaat   işinde   çalışırken   inşaattan   düştüğü   ve   işgücünün 
%77sini       kaybettiğini    varsayalım.      20.8.2009      tarihinde    kendisine      83.000,00TL. 
işgücünün   kaybı   nedeniyle   tazminat   ödenmiş olsun.   Bu   tazminat   normal  şartlarda 
kocanın edinilmiş malıdır(TMK 219/3). Tarafların 5. 5. 2000 tarihinde evlenmiş, akdi 
mal rejimi ile evlilik tarihinden itibaren edinilmiş mallara katılma rejimini tercih etmiş 
olsunlar.     Eşlerden     kocanın,     13.10.2009      tarihinde    boşanma      davası    açtığını    ve 
davanın      kabulle     sonuçlandığını      ve   boşanma       hükmünün        29.12.2010      tarihinde 
kesinleştiğini     varsayalım.     Biligillerimizi  hatırlayacak     olursak    mal   rejimi   (edinilmiş 
mallara     katılma    rejimi),   boşanma      davasının     açıldığı   13.10.2009      tarihinde    sona 
ermiştir. Mal rejiminin sona erdiği tarihte kocanın 42 yaşında olduğunu kabul edelim. 
PMF yaşam tablosuna uyarınca bakiye ömrü 27 yıldır36.                     İş gücü kaybından doğan 
tazminatın bakiye 27 yıllık ömre isabet eden kısmı kocanın kişisel malı sayılacaktır. 
Kocaya, toptan ödeme yerine irat şeklinde aylık gelir bağlanması durumunda geçen 
hayat     süresi   ay   olarak   42×12=     504    ay   olacaktır.   Toplu    ödemeyi     aya   bölersek 
83.000,00/504=         164,68     TL.    aylık    bağlanmış  olacaktı.        Bakiye     ömür     27    yıl 
olup27x12=324 ay; 324×164,68=53.356,32 TL. bulunacaktır. Bu hesaba göre iş gücü 
kaybı nedeniyle alınan 83.000,00 TL ödemenin 53.356,32 TL lik kısmı kocanın kişisel 
malı bakiye 29.643,68 TL si ise edinilmiş mal olacaktır. 
        Yukarıda   da   izah   edildiği   gibi   yasal   mal   rejiminin   geçerli   olduğu   dönemde 
alınan   emekli   ikramiyesinde   peşin   sermaye   değeri   hesabı   yapılamaz.   Zira   emekli 
ikramiyesi edinilmiş maldır. 
                 2.   Akdi Kişisel Mallar 
        Bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan malvarlıkları kural 
olarak edinilmiş maldır. Ancak eşler mal rejimi sözleşmesiyle bu malların kişisel mal 
sayılacağını       kabul    edebilirler(TMK.m.221).         Benzer     şekilde     eşler,    mal    rejimi 
sözleşmesiyle,   kişisel   malların   gelirlerinin   edinilmiş mallara   dahil   olmayacağını   da 
aralarında      kararlaştırabilirler(TMK      m.   221/2).   Bu    hallerde    aslında    edinilmiş  mal 
niteliğinde olan bir mal varlığı sözleşme ile kişisel mal haline getirilmektedir. 
36 27 yıl 11 ay 17 gün olup hesap kolaylığı açısından ay ve gün alınmamıştır. 
                                                                                                        14 
———————– Page 15———————–
                 II.       EDİNİLMİŞ MALLARDA TASARRUF VE SORUMLULUK 
                         A.   Tasarruf 
                                  1.   Kural 
  Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş yasal sınırlar içinde kişisel ve edinilmiş 
malları üzerinde yararlanma, yönetme ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına 
sahiptir(TMK.   m.223/1).   Bu   mallarını  satabilir,   üçüncü   kişilere   devredebilir   veya   bu 
mallar   üzerinde   üçüncü   kişiler   lehine   sınırlı  ayni   hak   tesis   edebilir,   kiraya   verebilir. 
Bütün tasarruflar için      kural olarak, diğer eşin iznine ihtiyaç yoktur. 
               Tasarrufta   bulunma   aşağıda   açıklayacağımız   tek   istisna   dışında   diğer 
eşin rızasına bağlı da değildir. 
                                  2.  İstisna 
         Bu   rejimde,   eşlerin   paylı  mülkiyetinde   olan   bir   mal    varsa,   eşlerden   her   biri 
kendi   payı  üzerinde   aksine   bir   anlaşma   yoksa,   diğerinin   rızası  olmadan          tasarrufta 
bulunamaz (TMK. m.223/2). 
                 B. Sorumluluk 
         Kanuni rejim olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşlerden her biri, kendi 
borçlarından       dolayı   üçüncü     kişilere  karşı   bütün    mal   varlığıyla   sorumludur      (TMK. 
m.224,   246).37     Bu   nedenle   borçlu   eşin   ister   kişisel   olsun,   isterse   edinilmiş olsun, 
bütün mallarına haciz konulabilir. 
                 III.      EDİNİLMİŞ MALLARDA İSPAT 
                         A. Kural 
        Yasa, bu rejimde “bir eşin bütün mallarını, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş 
mal kabul etmiştir (TMK. m.222/son). 
                         B.   Kanuni Karineler 
         Kanun; bir malın kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğunu belirlemede 
ispat kolaylığı açısından bir takım karineler getirmiştir. 
                              1. Temel Ölçü/İspat Külfeti 
         Belirli bir malın, eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat 
etmekle yükümlüdür (m.222/1).38 
37 Akdi rejimlerden mal ayrılığı ve paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde de durum aynıdır. Ancak Mal 
ortaklığı rejiminde, eşlerden her birinin kendi borçlarından, kişisel malları ile ortaklık mallarından 
sorumluluğu, farklı düzenlenmiştir TMK (268, 269) 
38 Bu hüküm esasında Türk Medeni Kanununun başlangıç hükümlerinde yer alan “ taraflardan her biri, 
iddiasını ispat etmeye mecburdur”(m.6) şeklindeki genel  ispat külfetinin, mal rejimlerinde tekrar 
edilmiş halidir. 
                                                                                                          15 
———————– Page 16———————–
                            2. Mülkiyet İhtilafı Karinesi 
          Edinilmiş  mallara        katılma    rejiminde     işlerden    hangisine     ait  olduğu     ispat 
edilemeyen bir mal eşlerin         paylı mülkiyetinde sayılır (m.222/2). 
                             3. Varsayım Karinesi 
         Bir   eşin   bütün     malları,   aksi   ispat   edilinceye     kadar    edinilmiş  mal      kabul 
edilir(TMK m.222/son). 
          Belirtmek   gerekir   ki,   mal   rejiminin   tasfiyesi   için   açılmış bir   davada,   davalı, 
belirli  bir  malın    kendi   kişisel   malı   olduğunu     savunuyor      ve   bu   malın   artık   değer 
hesabında hesaba dahil edilmesini ileri sürüyorsa bunu usulünce kanıtlaması gerekir. 
Kişisel    mal    olduğu     kanıtlanamıyorsa,       edinilmiş  mal      kabul    edilerek    artık   değer 
hesabında edinilmiş mal olarak nazara alınacaktır. 
                 IV.       KANUNİ REJİME HAKİM OLAN İLKELER 
                         A.   Rejimi Seçebilme ve Değiştirebilme 
         Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. 
Eşlerin     ,  mal    rejimi   sözleşmesiyle       kanunda      belirlenen    diğer    rejimlerden     birini 
seçebilecekleri kabul edilmiştir(TMK. m.202/2).öte yandan eşlerin diledikleri zaman — 
yasada   belirtilen   mal   rejimlerinden   birisini   seçmek   koşuluyla-   seçtikleri   mal   rejimini 
değiştirebilirler(TMK m.208). Kural/ kanuni mal rejimi üzerinde ise sınırlı şekilde bazı 
değişiklikler yapabilirler. Bu durumlardan biri yukarıda ifade edildiği gibi; “                Eşler, mal 
rejimi   sözleşmesiyle,   bir   mesleğin   icrası   veya   işletmenin   faaliyeti   sebebiyle   doğan 
edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını 
kabul     edebilirler”(   TMK     221)    kuralıdır.   Yine    eşler   artık   değere     katılma    payını 
değiştirebilirler(TMK       237).    Benzer    şekilde    eşler    değer    artış  payından      tamamen 
vazgeçebilecekleri gibi oranı da değiştirebilirler(TMK 227/3). 
    Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil 
 olmayacağını da kararlaştırabilirler 
                         B.   Artık Değerin Yarısı Üzerinde Hak Sahipliği 
         Edinilmiş mallara   katılma   rejiminde;   eşlerden   her   birinin   iki   grup   malı  vardır: 
Kişisel   malları  ve   edinilmiş malları.   Bu   rejimin   devamı  süresince   bir   eşin   edinilmiş 
malları üzerinde, diğer eşin “katılma alacağı hakkı” vardır. Bu hak, esas itibarıyla ayni 
bir hak değil, kanundan doğan bir alacak hakkı niteliğindedir. 
                         C.   Ayni Hak Tanınmaması İlkesi 
                                  1.   Kural 
         Kural olarak edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu süreçte rejimin 
sona   ermesi   halinde,   eşin   isteyebileceği   hak   bir   alacak   hakkıdır.   Diğer   bir   ifade   ile 
katılma      alacağı    ayın    olarak    istenemez.      TMK    madde       240’ta    bunun     istisnaları 
düzenlenmiştir. Şimdi bunlara kısaca bakalım. 
                                                                                                          16 
———————– Page 17———————–
                                  2.   İstisna 
                                             a.   Ev Eşyası 
         Eşlerden   biri,   ortak   hayat   sebebiyle   kişiliği,   ekonomik   güvenliği   veya   ailenin 
 huzuru   ciddi   biçimde   tehlikeye   düştüğü   sürece   ayrı  yaşama   hakkına   sahiptir(TMK 
 197/1).    İşte    bu   halde    yani    birlikte  yaşamaya       ara   verilmesi     haklı   bir  sebebe 
 dayanıyorsa hakim, ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri alır(TMK 197/2). 
    Yine     sağ  kalan      eş,   müteveffa     eşiyle    birlikte  kullandığı    ev   eşyası     üzerinde 
 kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir(TMK m. 240/2). 
                                             b.   Aile Konutu 
         Sağ kalan   eş,   eski   yaşantısını   devam   ettirebilmesi   için,   ölen   eşine   ait   olup 
 birlikte   yaşadıkları   konut   üzerinde   kendisine   katılma   alacağına   mahsup   edilmek, 
 yetmez       ise   bedel    eklenmek       suretiyle    intifa   veya    oturma     hakkı     tanınmasını 
 isteyebilir(TMK       m.240/1).      Kukusuz       mal     rejimi   sözleşmesiyle       bunun     aksi    de 
 kararlaştırılmış olabilir. 
                 V.        KANUNİ REJİMİN BAŞLAMA ANI 
                          A.   Evlenme 
                                  1.    TMK dan önce 
         Türk   Medeni   Kanununun   yürürlüğe   girdiği   tarihten   önce   evlenmiş olan   eşler 
arasında, bu tarihe yani 1.1.2002’ye kadar tabi oldukları mal rejimi devam eder( 4722 
sayılı Yürürlük Kanununun m.10/1). 
         Türk   Medeni   Kanununun   yürürlüğe   girdiği   tarihten   önce   evlenmiş olan   eşler, 
yasanın      yürürlüğe    girdiği   tarihte   aralarında    bir  boşanma       davası   yoksa,     kanunun 
yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimini seçmedikleri 
taktirde   bu   tarihten   geçerli   olmak   üzere  kanuni   mal   rejimini,   yani   edinilmiş mallara 
katılma rejimini seçmiş sayılırlar(4722 sayılı Yürürlük Kanununun m.10/1). 
         Türk   Medeni   Kanununun   yürürlüğe   girmesinden   önce   açılmış olan   boşanma 
veya   iptal   davaları   sonuçlanıncaya   kadar,   eşler   arasında   tabi   oldukları   mal   rejimi 
devam eder. Dava; boşanma veya iptal kararıyla sonuçlanırsa, bu mal rejiminin sona 
ermesine       ilişkin  hükümler     uygulanır.     Davanın     retle  sonuçlanması        halinde,    eşler, 
kararın     kesinleşmesini      izleyen    bir  yıl  içinde   başka     bir  mal   rejimini   seçmedikleri 
taktirde    Kanunun       yürürlük    tarihinden    geçerli   olmak     üzere    yasal   mal    rejimi  olan 
edinilmiş mallara   katılma   rejimini   seçmiş sayılırlar(4722   sayılı  Yürürlük   Kanununun 
m.10/2). 
         Şu   kadar   ki,   eşler   yukarıdaki   fıkralarda   öngörülen   bir   yıllık   süre   içinde   mal 
rejimi   sözleşmesiyle   yasal   mal   rejiminin   evlenme   tarihinden   geçerli   olacağını  kabul 
edebilirler4722 sayılı Yürürlük Kanununun m.10/3). 
      Örneğin;     30.10.2001   tarihinde   açılan   bir   boşanma   davası  olsun.ve   23.2.2003 
tarihinde bu dava sonuçlanmış olsun. 
       Bu   boşanma   davası  sonuçlanıncaya   kadar,   eşler   arasında   tabi   oldukları  mal 
rejimi devam edecektir. (eski kanundaki yasal rejim olan mal ayrılığı rejimi geçerli ise, 
                                                                                                           17 
———————– Page 18———————–
bu    rejim,  boşanma       davası   sonuçlanıncaya        kadar    yani    23.2.2003     tarihine   kadar 
devam edecektir.) 
      Şayet,   bu   boşanma   davası,   boşanma   ile   sonuçlandığı   taktirde,   mal   rejiminin 
tasfiyesi    konusunda,       eşlerin   önceden      tabi  oldukları   mal    rejiminin   (örnekte,    mal 
ayrılığının)   tasfiyesine ilişkin hükümler uygulanacaktır.39 
     Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girmesinden önce açılan bu boşanma davası, 
retle   sonuçlanırsa,   eşler;   ret   kararının   kesinleşmesini   izleyen   bir   yıl   içinde,   yasada 
öngörülen   akdi   mal   rejimlerinden   birini       seçebilirler.   (Yukarda   verdiğimiz   örnekte; 
30.10.2001 tarihinde açılan boşanma davası, 23.2.2003 tarihinde reddedilmiştir. Ret 
Kararı 13.4.2003 tarihinde kesinleşmiş olsun.  İşte kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde- 
13.4.2004       tarihine   kadar    eşler,   kanuna     gösterilen    akdi   mal    rejimlerinden     birini 
seçmedikleri taktirde, Türk Medeni Kanununun yürürlük tarihinden (1.1.2002)                       geçerli 
olmak      üzere    yasal    mal   rejimi   olan    edinilmiş  mallarla      katılma    rejimini   seçmiş 
sayılacaklar      ve   yürürlük   tarihinden   itibaren   edinilmiş mallara   katılma   rejimine   tabi 
olacaklardır. (Yürürlük K. m.10/2). 
         Boşanma       davası    1.1.2002     tarihinden    sonra    ancak     bir  yıllık  seçim   süresi 
dolmadan   açılmışsa   ve   eşlerden   biri   ölmüşse   boşanma   davası  konusuz   kalacaktır. 
Bu     halde   evlilik  birliği  ölümle    sona    erecektir.    Seçme     imkanı     da   olmadığından 
1.1.2002 tarihi itibariyle yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli 
olacaktır.40 
                                  2.   TMK dan sonra 
         Bilindiği   gibi   eşler   akdi   rejimlerden   birini   seçmedilerse   yasal   mal   rejimi   olan 
edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olacaktır. 
                         Yeni   rejim   döneminde   evlenme   ile   evlenme   tarihinden   itibaren 
                           yasal mal rejimi başlamış olur. 
                         Eşlerin,       mal    rejimi   sözleşmesiyle       kabul    ettikleri  akdi   mal 
                           rejiminden, yine yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş 
                           mallara      katılma    rejimine     geçmeleri     halinde,     bununla     ilgili 
                           sözleşme tarihinden itibaren rejim başlamış olur. 
39 Boşanma halinde, mal rejiminin tasfiyesinde; eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır. 
(TMK. m.179) 
40“davacı sağ kalan eş Türk Medeni kanununun yürürlüğe girdiği 1.1.2002 tarihinden eşinin ölüm tarihi 
olan 1.8.2003 tarihine kadar aralarında geçerli bulunan yasal mal rejiminin tasfiyesini istemiştir. 
Taraflar arasında karşılıklı boşanma davalarının devamı sırasında mirasbırakan koca 1.8.2003 tarihind 
e ölmüştür Davacı sağ kalan eş kadının boşanma davasının tarihi  29.05.2002 olup ölüm nedeniyle bo 
şanma davasının konusuz kalması üzerine bu konuda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, 
 karşılık davacı kocanın ölümü üzerine davaya Türk Medeni Kanununun 181. maddesi uyarınca mirasç 
ıları tarafından devam edilmiş ve davacı- 
karşılık davalı kadının kusursuz olduğu  tespit edilerek hüküm kesinleşmiştir. 
Boşanma davaları  1.1.2002 tarihinden sonra ancak bir yıllık rejim seçme süresi dolmadan açılmıştır. 4 
722 sayılı Kanunun 10. maddesinde bu konuda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Boşanma davas 
ı sonuçlanmadan davalıkarşılık davacı koca öldüğünden artık bir  mal rejimi sözleşmesi yapma olanağ 
ı da  bulunmamaktadır. Bu durumda Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği 1.1.2002 tarihinden ölü 
m tarihine kadar eşler arasında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması g 
erekir. Mahkemece mal rejiminin tasfiyesi konusunda taraf delilleri toplanıp, sonucuna göre bir karar v 
ermek gerekirken taraflar arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olmadığından bahisle da 
vanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.”2.HD, 30.10.2007 , 2007/14157 –         2007/14493. 
                                                                                                         18 
———————– Page 19———————–
                         Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin (TMK. m.206) ortadan 
                            kalkması       halinde     eşlerden      birinin    istemi    üzerine,     hâkim 
                            tarafından eski mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine 
                            dönülmesine        karar   verilebilir.  Böyle    bir  durumda,      bu   kararın 
                            kesinleşme tarihinden itibaren (TMK. m.208/2)                  başlayacaktır. 
                 Yeni bir mal rejimine geçiş ile mal rejimi başlamış olur. 
                 V. KANUNİ REJİMİN SONA ERMESİ VE REJİMİN TASFİYESİ 
                          A. Mal rejiminin sona ermesi halleri 
                                  1. Ölüm Ve Varsayımlar 
         Evlilik    birliğinin   ölümle     sona     ermesi     halinde,     ölüm     tarihinden     itibaren 
(TMK.m.225/1) sona erer. Kanunuda açıkça yer almamış ise de ölüm karinesi( TMK 
m. 31) ve gaiplik ( TMK m. 32) hallerinde de mal rejimi sona erer.41 
                                  2. Boşanma ve Evliliğin İptali 
                 Boşanma ve evliliğin iptali halinde bu davaların dava tarihi itibariyle mal 
rejimi sona erer(TMK. m.225/2).42 
                 Analaşmalı boşanmada mal rejimi konusunda ayrıca bir anlaşma yoksa 
katılma alacağı ayrıca istenebilir.43 
                                  3.Yeni Mal Rejimi Sözleşmesi Yapma 
Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle, başka bir mal rejimini kabul etmeleri halinde, buna 
ilişkin sözleşme tarihinde önceki mal rejimi sona erer (TMK. 225/1). 
                                  4.Olağanüstü Rejime Geçme 
         Haklı sebeple mahkemece mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi halinde, 
buna ilişkin davanın, dava tarihinden geçerli olmak üzere (TMK. 225/2) önceki mal 
rejimi sona erer. 
41 GENÇCAN, Ömer Uğur, Mal Rejimleri Hukuku, Ankara-2007, s.311. 
42 
   Ayrılık halinde; ayrılığa karar veren mahkeme başka türlü bir karar vermemişse; ayrılık süresince; 
eşler arasında tabi oldukları mal rejimi devam eder.      Ancak; ayrılığa karar veren mahkeme; ayrılığın 
süresine    ve  eşlerin  durumlarına   göre   aralarında   sözleşmeyle   kabul   edilmiş  olan  mal   rejiminin 
kaldırılmasına     karar   verebilir.   Bu   hususta   istekte   bulunulması  şart   değildir.   Ayrılığa   karar   veren 
hakim,  istek olmasa da,   res’en   bu konuda karar   verebilecektir. Eşler  arasındaki   mal  rejimi,  yasal 
rejim   (edinilmiş mallara   katılma)   ise,   ayrılık   halinde; eşlerden   birinin   istemi   olmadan   bu   yasal   mal 
rejiminin kaldırılmasına karar veremez. (TMK. m.180 ve 206/1) İstek halinde dahi, yasal mal rejiminin 
kaldırılmasına değil, mal ayrılığa dönüştürülmesine karar verebilir. (TMK. m.206/1) 
43“Taraflar boşanma davasının 21.11.2005 tarihli oturumunda boşanma ve fer’ileri konusunda anla 
şmışlardır.Dava, evlilik birliği içinde alınan davalıya ait evin alımına katkı sebebiyle tazminat isteğin 
e ilişkin olup, bu talep boşanmanın fer’ilerinden değildir. Boşanma davasında bu konuyla ilgili bir hü 
küm de kurulmamıştır. O halde, taraflara delilleri sorulup, gösterdikleri taktirde toplanarak, ulaşılaca 
k sonuç uyarınca işin esasıyla ilgili hüküm verilmesi gerekirken davanın yazılı gerekçe ile reddedil 
mesi usul ve yasaya aykırıdır.2.HD. 07.04.2008, 2007/4748 – 2008/4823. 
                                                                                                            19 
———————– Page 20———————–
                           B. Mal Rejiminin Tasfiyesi 
                                   1. Kişisel Malların Geri Alınması 
                                            a. Genel Olarak 
         Eşler   birbirlerinde   bulunan   kişisel   mallarını   mal   rejiminin   tasfiyesi   sırasında 
isteyebilirler(TMK m.226/1).Bu noktada şunu belirtmek gerekir ki yönetim yararlanma 
ve   tasarruf   özgürlüğü   çerçevesinde   eşler   çeyiz   ve   ziynet   eşyalarını   mal   rejiminin 
tasfiyesine   beklemek         sizin   her   zaman   isteyebilirler.44     Yargıtay   uygulaması   da         bu 
yöndedir.  45     Başka   bir   ifadeyle   eşlerden   biri   çeyiz   eşyası  ya   da   ziynet   eşyalarının 
iadesi yada bedeli için dava açması halinde mal rejiminin sona ermesi beklemeksizin 
bu   istekler   konusunda   karar   verilebilir.   Açılmış  bir         boşanma   ya   da   evliliğin      iptali 
davası nın bulunması da gerekmez. 
                                              b. Çeyiz Eşyaları 
       Eşler   evlenirken   çeyiz   olarak   getirdiler   eşyalar   için   her   zaman   dava   açarak 
onların kendilerine geri verilmesini, şayet elden çıkarılmışsa bedellerini isteyebilirler. 
Bu davalar her türlü delile kanıtlanabilir. 
       Eşya   davalarında   görevli   mahkeme   kural   olarak   aile   mahkemesidir.46                  Yetkili 
mahkeme ise genel yetki kuralı olan davalının ikametgâhıdır. Kamu düzenine ilişkin 
kesin yetki kuralı yoktur. Yetkisizlik kararı için yetki itirazı gerekir. 
       Eşya   davalarında   davalılar   konusunda   farklılıklar   göze   çarpar.   Eşya   taraflarla 
birlikte oturanlar sözgelimi kayınpeder kayınvalide tarafından alı konuluyorsa ya da 
eşyaların aidiyeti konusunda bu kişilerce uyuşmazlık çıkarılıyorsa bu kişiler ve davalı 
olarak gösterilebilir. 
       Çeyizler     eşlere    müştereken        verilmiş  olabilir.    Bu   durumda       uygulamadan         bir 
örnekle       konuyu      netleştirmek       mümkündür:”         Davacı      tarafından      sunulan      çehiz 
senedinde       yetmiş  dokuz       madde      halinde    gösterilen    eşyalarla     ilgili  olarak,  senette 
“çeyiz     muhteviyatının       20.6.1994      tarihinde    Nihat    ve   Süleyman       tarafından     davacı 
Canan   ile   davalı  Suat’a   çeyiz   olarak   verildiği”   yazılıdır.   Bu   yazım   karşısında,   çeyiz 
senedinde   yazılı  eşyaların   taraflara   müştereken   hediye   edildiği   kabul   edilmelidir.   O 
halde,      çeyiz    senedinde      yazılı   olan    eşyaların      davacı     ve   davalıya     müştereken 
aidiyetinin     tespitine    karar    verilmesi    gerekirken      yazılı şekilde      isteğin   reddi   doğru 
bulunmamıştır.”47 
                                            c. Ziynet eşyaları 
     Eşler mal rejimi sona ermeden de kişisel eşya niteliğindeki ziynet eşyalarını her 
zaman   geri   isteyebilirler.   Bunları   elden   çıkmışsa   bedelini   isteyebilirler.          Önemli   bir 
nokta; ziynetlerin düğünde kadına takılmış ise kadının, kocaya takılmış ise kocanın 
kişisel   malıdır.48    Ziynet   alacağı  davasında   da   görevli   ve   yetkili   mahkeme   çeyiz   ve 
eşyalarında        olduğu     gibidir.   Uygulamada         genellikle    kayınpeder       kayınvalide      gibi 
44 
   GENÇCAN, s. 320. 
45 2. HD, 14.02.2008, 2007/18122-            2008/1616. 
46 Evlilik birliği 1.1.2002 den önce sona ermişse genel mahkemeler(asliye –sulh )görevlidir. 
47 
   2. HD, 17.11.2008, 2008/12236–15260. 
48 “Toplanan delillerden, davaya konu edilen 7 adet küçük altın, 1 adet 14 ayar künye, bir adet spring 
marka   kol   saatinin   düğün   sırasında   kocaya   hediye   olarak   takıldığı  anlaşılmaktadır.   Bu   altınların   ve 
saatin   dışında   kalan   diğer  ziynetlerin  kocaya   hediye   olarak  verildiği  kanıtlanamadığından,     tüm 
ziynetlerin kabulü doğru olmamıştır.” 2.HD, 01.11.2007, 2006/19984–2007/14698. 
                                                                                                              20 
———————– Page 21———————–
kişilerce ziynetlerin bozdurularak başka bir şey alındığı ya da doğrudan kayınvalide 
tarafından   altınların   saklanma   amacıyla   alındığı  dava   tipleri   karşımıza   çıkmaktadır. 
Bu hallerde ziynet eşyasına alıp satan ya da alıkoyan kişiye karşı da dava açılabilir. 
Ziynet   alacağı   davası   boşanma   ile   birlikte   açılmış  ise   ayrıca   nisbi   harç   alınması 
gerekir. Nispi harç başlangıçta alınmamışsa alınan başvuru harcı bu istek kısmını da 
kapsadığından nispi harcı n sonradan tamamlatılması gerekir. 
    Ziynet   alacağı   davasında   karşılaşılan   en   ciddi   sorun   ispat   sorunudur.   Yargıtay 
uygulamasında   ziynet   alacağında   bazı  kriterlerin   bu   göz   önünde   bulundurulduğunu 
görmekteyiz. Bu nedenle uygulamaya ilişkin bir kararı aşağıya aynen alıyoruz: 
    “Kanunda   aksi   öngörülmedikçe  kural   olarak   herkes   iddiasını  isbatla   yükümlüdür 
(M.K.6). Ancak iddialar karşılaştığında kimin isbat yükü altında bulunduğunun tesbiti 
her zaman kolay olmamaktadır. Bunun için gerek ilmi gerekse kazai içtihatlarda bir 
takım ölçülere yer verilmiştir. 
      a) Hemen bütün ilim adamlarının birleştiği ve Yargıtay uygulamasında kararlılık 
ifade eden ölçüye göre, isbat yükü hayatın olağan akışına aykırı iddia ve savunmada 
bulunana düşer(Prof.Baki Kuru,Hukuk Muhakemeleri Usulü, l968,sh.372; Prof.  İlhan 
Postacıoğlu,Medeni           Yargılama      Usulü,     l970,sh.464;     Prof.Necip       Bilge,    Hukuk 
Yargılamaları       Usulü,l967,     sh.449;    Prof.Sabri   Şakir     Ansay    Hukuk     Muhakemeleri 
Usulü,     l957,sh.248-249;       Prof.Saim     Üstündağ  Hukuk        Muhakemeleri        Usulü,    l973, 
sh.378) 
          b)  İleri  sürdürdüğü      bir  vakıadan     lehine   haklar   çıkaran    kimse    iddia   ettiği 
olayları ispat etmelidir(Prof.Saim Üstündağ,Age.l973 sh.397). 
    c)   İspat   yükü    daha    kolay    başarana     düşer(Prof.Saim       Üstündağ,Age,       Federal 
Mahkeme Kararına atfen). 
          #Davacı      ziynet   eşyasının    davalıda     kaldığını   ileri  sürmüş,davalı     ise   onun 
tarafından götürüldüğünü savunmuştur. Hayat deneylerine göre olağan olan bu çeşit 
eşyanın       kadın    üzerinede      olması     yada     evde     saklanmış,      muhafaza       edilmiş 
bulunmasıdır.   Diğer   bir   deyimle   bunların   davalı   tarafın   zilyetlik   ve   siyanetine   terk 
edilmiş olması olağana ters düşer. 
    #Diğer taraftan söz konusu eşya rahatlıkla saklanabilen, taşınabilen, götürülebilen 
nev’idendir. Onun için evden ayrılmayı tasarlıyan kadının buneları önceden götürmesi 
gizlemesi her zaman mümkündür. 
          #Davacı   dava   konusu   ziynet   eşyasının   varlığını,   evi   terk   ederken   bunların 
zorla   elinden   alındığını,   ve   götürülmesine   engel   olunduğunu,   evde   kaldığını,   isbat 
yükü altındadır. 
         #    Olayda     kadın,    dava     konusu     ziynet    eşyasının,     götürülmesine       engel 
olunduğunu ve zorla elinden alındığını,daha öncede götürme fırsatı elde edemediğini 
ispat edememiştir. Buna rağmen yukarıda yazılı ilkelerde hataya düşülerek davacı- 
davalı    kadının    ziynet   alacağına     ilişkin  davasının     reddi   gerekirken     yazılı şekilde 
hüküm kurulması usul ve kanuna aykırıdır.”49 
    Ancak boşanma dava dilekçesinde ziynet alacağına ilişkin istek yoksa sonradan 
ziynet    istenmesi     harcı   alınmış  olsa    bile  bu   isteği   dava   haline   getirmez.     Düğün 
sırasında      kadına    takılan   ziynetler    ona   bağışlanmış  kabul        edilir.  Bu   ziynetlerin 
geleneksel olarak gösteriş amaçlı ya da emanet olarak takıldığı iddiası kendisine bu 
ziynetler   takılan   kişi   tarafından   kabul   edilmediği   sürece   yine   de   ona   bağışlanmış 
sayılır.50 
49 2.HD, 14.01.2008, 2007/1651 – 2008/111. 
50 Kuşkusuz bağıştan rücu koşullarının varlığı ve buna ilişkin iddialar ayrı bir değerlendirmenin 
konusudur( BK 244). 
                                                                                                        21 
———————– Page 22———————–
                          2. Paylı Malların Tasfiyesi Ve Kanuni Şufa Hakkı 
         Edinilmiş mallara   katılma   rejiminden,   eşlerin   paylı   mülkiyetine   konu   bir   mal 
varsa, tasfiye sırasında, eşlerden biri daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve 
diğerinin     payının     karşılığını   ödemek       suretiyle    o   malın    bölünmeden        kendisine 
verilmesini isteme hakkına sahiptir. Burada kanun koyucu, paylı mülkiyete tabi bir mal 
üzerinde, diğer eşe, payın kaşılığını vermek süretiyle o malın bölünmeden kendisine 
bırakılması   hususunda   kanuni   bir   alım   hakkı   tanımıştır   (TMK.   m.226/2).            Bu   alım 
hakkı,     tasfiye   sırasında    kullanılabilir.   Rejim    sona    ermeden      yasal    alım   hakkının 
kullanılmasına   imkan   yoktur.   Bu   hakkın   kullanılması  için   “üstün   yarar   ve   karşılığını 
ödeme”     şartlarının gerçekleşmesi gerekir.51 
                                  3.Katkı Payı(Değer Artış Payı Alacağı) 
                                           a. Kavram 
         Edinilmiş mallara   katılma   rejiminde   iki   temel   dava   ile   karşılaşırız.   Bunlardan 
biri Kanunun 227’nci maddesinde düzenlenen “ değer artış payından doğan alacak 
davası” yada “ Katkı Payı, katkı payı alacağı”52 diye adlandırılan dava türüdür.53 
Ayrıca, bu rejimde eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine 
veya korunmasına hiç yada uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa tasfiye 
sırasında      bu   malda    ortaya    çıkan   değer    artışı  oranında     alacak    hakkına     sahiptir. 
(Değer artışı payında doğan alacak) 
                                             b.   Koşulları ve Usul 
         Değer Artış payı Kanunun 227. maddesinde açık bir şekilde düzenlenmiştir. 
           “Eşlerden      biri,   diğerine    ait   malın     edinilmesine,      iyileştirilmesine     veya 
korunmasına   hiç       yada   uygun   bir   karşılık   almaksızın      katkıda    bulunmuşsa,       tasfiye 
sırasında   bu   malda   ortaya   çıkan   değer   artışı   için   katkısı   oranında   alacak   hakkına 
sahip   olur   ve   bu   alacak   o   malın   tasfiye   sırasındaki   değerine   göre   hesaplanır;   bir 
değer kaybı söz konusu olduğunda, katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.54 Böyle 
bir   malın   daha    önce    elden    çıkarılmış  olması   halinde      hakim   diğer   eşe     ödenecek 
alacağı     hakkaniyete       uygun     olarak    belirler.   Eşler    yazılı  bir   anlaşmayla       değer 
artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi pay oranını da değiştirebilirler…” 
       Bu   düzenleme   ile   bir   eşin,   diğerine   ait   bir   malın   edinilmesine,   iyileştirilmesine 
veya korunmasına yaptığı katkı karşılığını alması kuralı getirilmiştir. 
      Malın edinilmesine iyileştirilmesine veya korunmasına yapılan katkı diğer eşinin 
kişisel malına yapılabileceği gibi edinilmiş mallarına da yapılabilir. Katkıyı yapan eşin 
diğer   deyişin   edinilmiş ya   da   kişilerin   mallarına   yaptığı  katkı  veya   tasfiye   sırasında 
diğeri   de   eşten   istemesi   davasına   değer   artış payı  davası  ya   da   kısaca   katkı  payı 
51  KILIÇOĞLU, Ahmet, Türk Medeni Kanununda Diğer Eşin Rızasına Bağlı İşlemler ve Yasal Alım 
Hakkı, Ankara 2002, s.43. 
52 “Katkı payı, katkı payı alacağı “ gibi kavramların daha çok 1.1.2002 tarihinden önceki katkılar için 
kullanılan bir kavram olmasına rağmen bu tarihten sonraki değer artış payı kavramı yerine de 
kullanıldığını görmekteyiz. 
53  İkincisi  “ katılma alacağı davası”dır (TMK. m.236-239), ki buna aşağıda değineceğiz. 
54 Yani nominal değer kabul edilir. 
                                                                                                          22 
———————– Page 23———————–
davası denmektedir. Bu yolla Kadıköy yapan ve iş diğeri eşin kişisel ya da edinilmiş 
malında meydana gelen değer artışını isteyebilmektedir. 
    Katkının   mutlaka,   parasal   veya   para  ile   ölçülebilen   maddi   bir   değer   konularak 
olması     gerekir.    Ev   hanımı     kadının    salt  ev   işleri  yapması      katkı   olarak   kabul 
edilmemektedir. Konuya ilişkin Hukuk Genel Kurul Karını aşağıya aynen alıyoruz: 
        “Yargıtay     2.Hukuk     Dairesinin   4.6.2007     gün    ve   8774–9394      sayılı  ilamı  ile; 
(…Taraflar 27.04.1989′ da evlenmişler, boşanma davası 18.04.2003 tarihinde açılmış 
boşanma yönünde oluşan hüküm 06.07.2005 tarihinde kesinleşmiştir. Keçiören’deki 
ev 11.04.1995′ te, otomobil ise 19.08.1997 tarihinde alınmıştır. 
Dinlenen tanıklar, davalı kadının 2000 yılında hediyelik eşya yapıp sattığını zaman 
zaman      da    temizliğe    gittiğini  ifade  etmişlerdir.    Davacının      davalıya    ait  evin   ve 
otomobilin       edinilmesine       katkıda     bulunduğuna        ilişkin   bir    beyan      ve    delil 
bulunmamaktadır.         Kadının,     ev   kadını   olarak,   evin   yemek,     temizlik    gibi  işlerini 
yapması   ve   çocukların   bakımını   üstlenmiş olması,   Türk   Medeni   Kanununun   227. 
maddesi anlamında katkı sayılamaz. O halde, isteğin reddi gerekirken yazılı                     şekilde 
hüküm   kurulması   doğru   görülmemiştir.)   gerekçesiyle   bozularak   dosya   yerine   geri 
çevrilmekle      yeniden     yapılan     yargılama     sonunda;      mahkemece        önceki     kararda 
direnilmiştir. 
TEMYİZ EDEN:Davalı-K.Davacı Mehmet Ataş 
         HUKUK GENEL KURULU KARARI 
Hukuk      Genel    Kurulu’nca    incelenerek     direnme     kararının   süresinde     temyiz   edildiği 
anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü: 
Birleşen davalar, boşanma ve katılma alacağı isteğine ilişkindir. 
Davacı-K.Davalı        Fatma     Ataş  vekili,   tarafların   boşanmalarına,       nafakaya,     manevi 
tazminata,      ev   ve   arabanın      alımına    yapılan    katkı   nedeniyle     maddi     tazminata 
hükmedilmesini talep ve dava etmiştir. 
Davalı-K.Davacı   Mehmet   Ataş,   tarafların   boşanmalarına   karar   verilmesini   talep   ve 
dava etmiş, birleşen davanın reddini savunmuştur. 
Yerel      Mahkeme,       tarafların    boşanmalarına,        çocukların     velayetinin     babalarına 
verilmesine,      Fatma    Ataş’ın   tüm   taleplerinin   reddine    karar   vermiş,    Fatma    Ataş’ın 
temyizi   üzerine   Özel   Daire   boşanma,   nafaka   ve   manevi   tazminata   ilişkin   hükmü 
onamış ancak tazminat istemi araç ve eve katkıya ilişkin olup bu iştek boşanmanın 
eki   olmadığından   nisbi   harç   tamamlanmadan   yargılamaya   devam   olunamayacağı 
nedeniyle   hükmü   bozmuştur.   Yeniden   yapılan   yargılama   sonucu   mahkemece   katkı 
alacağına ilişkin davanın kabulüne karar verilmiş, Davalı-K.Davacı Mehmet Ataş ‘ın 
temyizi     üzerine    hüküm      Özel   Dairece     yukarıdaki     gerekçe     ile  bozulmuş,     Yerel 
Mahkeme kararında direnmiştir. 
Yerel Mahkeme ile Özel Daire arasındaki uyuşmazlık kadının ev kadını olarak, evin 
yemek, temizlik gibi işlerini yapması ve çocukların bakımını üstlenmiş olmasının Türk 
Medeni        Kanununun       227.maddesi          anlamında       katkı     sayılıp    sayılmayacağı 
noktasındadır. 
4721   sayılı  Türk   Medeni   Kanunu   1.1.2002   tarihinde   yürürlüğe   girmiştir.   Bu   tarihten 
önce      743    sayılı   Türk    Kanunu      Medenisi      yürürlükte     iken,   taraflar;   evlenme 
mukavelesiyle   kanunda   muayyen   diğer   usullerden   birini,   kabul   etmediklerine   göre, 
aralarında yasal rejim olan mal ayrılığı geçerlidir. (TKM. m.170) Taşınmaz ve araç, 
taraflar arasında bu rejim geçerli iken edinilmiştir. 
Mal   ayrılığında;   eşlerden   her   biri,   kendi   malları  üzerinde   tasarruf   yetkisine   ve   intifa 
hakkına   sahiptir   ve   mallarının   idaresi   kendisine   aittir.   (TKM.   m.186/1)   Eşlerden   her 
birinin mallarının geliri ve kendi kazançları yine kendilerine aittir. (TKM. m.189) 
                                                                                                       23 
———————– Page 24———————–
743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 152’nci maddesi gereğince evin intihabı, karı ve 
çocukların   münasip   veçhile   iaşesi   kocaya   aittir.   153’ncü   madde   gereğince   de   eve 
kadın   bakar.   Başka   bir   ifade   ile,   743   sayılı  Türk   Kanunu   Medenisine   göre;   kadının 
eve bakması ve ev işlerini yapması yasal ödevidir. 743 sayılı yasada, eşlerden birinin 
edindiği     mala,     diğer    eş  katkı     yapmış  ise,       sağladığı     bu    katkı    karşılığını 
isteyebileceğine      ilişkin  bir  hüküm    bulunmadığından,        Yargıtay    kararları   ile;  katkıyı 
sağlayan   eşin,   diğerinden   katkısı   karşılığı   genel   hükümlere   göre   bir   tazminat   talep 
edebileceği      kabul    edilmiştir.  Şayet,     eşlerden    birinin   edindiği    mala,    diğer   eşin 
doğrudan      maddi     bir  katkısı  yoksa,   bu   talep   kabul   edilemez.    Başka     bir  ifade  ile 
kadının,   ev   işlerini   yapması   ve   çocuklara   bakmış olması,   diğer   eşin   edindiği   mala 
katkı   sayılamaz.   Sonuç   olarak;   1.1.2002   tarihinden   önce,   eşler   arasında   yasal   mal 
ayrılığının    geçerli   olduğu     dönemde,      kadın    veya   kocanın     diğerinden     katkı   payı 
karşılığı   bir   tazminat   isteyebilmesi   için   mutlaka,   parasal   veya   para   ile   ölçülebilen 
maddi bir değer koymak suretiyle bir katkısının olması gerekir. 
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 227. maddesinde getirdiği düzenleme ile, bundan 
önceki     yasadaki     boşluğu    doldurmuştur.      Evvelce    Yargıtay     kararlarıyla   doldurulan 
boşluk,     açık  hüküm      konularak    yasal    hale   getirilmiştir.  4721   sayılı  Türk    Medeni 
Kanununun         227’nci     maddesi      gereğince;      “eşlerden     biri,   diğerine    ait   malın 
edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç yada uygun karşılık almaksızın 
katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında, bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı 
oranında alacak hakkına sahip olur ve bu alacak, o malın tasfiye sırasındaki değerine 
göre hesaplanır.; bir değer kaybı söz konusu olduğunda katkının başlangıçtaki değeri 
esas alınır. Böyle bir malın daha önce elden çıkarılmış olması halinde hakim, diğer 
eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Eşler yazılı bir anlaşma ile 
değer      artışından      pay     almaktan      vazgeçebilecekleri        gibi,   pay     oranını     da 
değiştirebilirler.” Kuşkusuz, sözü edilen hüküm gereği değer artışı nedeniyle alacak 
talep    edebilmek     için de,   talepte   bulunan     eşin,  diğer   eşe   ait  malın   edinilmesine, 
iyileştirilmesine veya korunmasına parasal veya para ile  ölçülebilen maddi bir katkı 
sağlamış olması gerekir. Çalışmayan ve herhangi bir kazancı ve geliri bulunmayan 
kadının, ev işlerinde harcadığı emeği, bu maddeye göre yine katkı sayılmaz ve kadın 
bu emeğine dayanarak yine değer artışı için alacak talep edemez. 
4721   sayılı   Türk   Medeni   Kanunu,   evi   dışında   çalışmayan   ve   herhangi   bir   geliri   ve 
kazancı      bulunmayan       kadının,    ev   işlerinde   sarfettiği   emeğini,    yasal    rejim   olan 
“edinilmiş mallara   katılma   rejiminde”   diğer   eşin   bu   mal   rejiminin   devamı   süresince 
edinilen    malları   üzerinde,   “katılma    alacağı”   hakkı   (TMK.     m.236    ve   239)   tanımak 
suretiyle   yasal   karşılığa   bağlamıştır.   Yasanın   236’ncı   maddesinde   yer   alan   hüküm 
gereği; “her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi 
olurlar.”    231    ‘nci  madde      “artık  değerin”     ne   olduğunu      ve   nasıl   bulunacağını 
göstermiştir.   “Artık   değer,   eklemeden   ve   denkleştirmeden   elde   edilen   miktarlar   da 
dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin 
borçlar   çıkarıldıktan   sonra   kalan   miktardır.   Değer   eksilmesi   göz   önüne   alınmaz.” 
(m.231)      Katılma     alacağının     hesabında      “eklenecek      değerler”    yasanın     229’ncu 
maddesinde, denkleştirmeden elde edilen miktarlar da Yasanın 230’ncu maddesinde 
gösterilmiştir. 
Somut olayda; taşınmaz ve araç, taraflar arasında mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu 
dönemde       edinilmiştir.   Bu   mallar,   yeni  rejime    (edinilmiş  mallara     katılma)   kocanın 
“kişisel   malı”   olarak   girmiştir.   (TMK.   m.220/2)   Edinilmiş mal   değildir.   Çalışmayan, 
herhangi   bir   geliri   ve   kazancı  bulunmayan   davacı  kadının   bu   malların   edinilmesine 
herhangi bir katkısı kanıtlanamamıştır. Bu nedenle, davacı; katkı payı karşılığı veya 
değer artış payı nedeniyle davalıdan alacak talebinde bulunamaz. Taraflar arasındaki 
                                                                                                       24 
———————– Page 25———————–
1.1.2002 tarihinden itibaren başlamış olan edinilmiş mallara katılma rejimi, boşanma 
davasının   açıldığı   18.4.2003   tarihinde   sona   ermiştir.   (TMK.   225/2)   Kocanın   kişisel 
mallarının, yeni rejim döneminde geliri varsa (kişisel malların geliri edinilmiş maldır) 
kadın ancak, bu edinilmiş mal üzerindeki varsa “katılma alacağını”(TMK. m. 236 ve 
239)   isteyebilecektir.   Davacının   edinilmiş mallara   katılma   rejiminin   tasfiye   edilerek 
katılma alacağının tahsiline ilişkin bir davası ise bulunmamaktadır . 
Bu    itibarla,  Hukuk     Genel     Kurulunca     da   benimsenen       Özel    Daire    bozma     kararına 
uyulması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru bulunmamıştır. O halde usul 
ve yasaya uygun olmayan direnme kararı bozulmalıdır.”55 
          Değer   artış payının   mal   rejimi   sona   ermedikçe   istenemeyeceğini,   diğer   bir 
ifadeyle   değer   artış payının   ancak   tasfiye   sırasında   istenebileceğini   bir   kez   daha 
hatırlatmak isteriz. 
         Değer artış payı ya da katkı payının nasıl hesaplanacağına bir örnek üzerinde 
görmeye çalışalım Katkı hesabına             örnek gösterecek olursak; 
    Tarafların     5.  8.  2001     tarihinde   evlendiklerini     eşlerden      kocanın     14.4.2002      de 
Devlet   Hastanesinde   Uzman   Hekim   olarak   göreve   başladığını   aynı   zamanda   özel 
muayenehane işlettiğini birikimleri ile          8. 8. 2004 tarihinde       100.000 TL ye bir ev satın 
aldığını   varsayalım.       Kadının     ise  çalışmadığını   düğünde         takılan   ziynetleri   satmak 
suretiyle     ve  babasından       miras    kalan    otomobili    10.000     TL   ye  satarak     evin   alımı 
sırasında      kocasına      verdiğini,   kocanın     da    kendi    parasını    ekleyerek     evi   aldığını 
düşünelim.      8 8 2004 tarihi itibariyle kadının eve katkısı 2/10 ya da %20 dir. Kocanın 
güven sarsıcı davranışları nedeniyle kadın tarafından 4 .7. 2007 tarihinde açılan dava 
sonucunda tarafların 3 .12. 2009            tarihinde kesinleşen kararla TMK m.166/1 Uyarınca 
uyarınca boşandıklarını kabul edelim.             Bu   evin tasfiye sırasındaki değeri 240.000 TL. 
olsun.   Kadının   isteyeceği   değer   artış payı  240.000x   2/10=   48.000   TL   dir.   Kadının 
boşanma        davası    açacağını     anlayan     kocanın     bu    evi  boşanma       davasından       önce 
statdığını   düşünelim.       Bu    durumda      kadınlar    önlenecek      değer    artış  payının    hakim 
tarafından      hakkaniyete       uygun    şekilde     belirleneceğini      maddedeki       düzenlemeden 
anlamaktayız ( TMK 227) 
     Verilen   bu   örnekte   kocanın   olarak   kendi   adına   tescil   ettirdiği   evin   ince   işlerini 
kadının   yeni   ziynetlerini   satmak   suretiyle   yaptırdığını   varsayalım.   Bu   durumda   da 
kadının      evinin    iyileştirilmesine    katkıda     bulunduğu       anlaşılacaktır     ve    hesaplama 
yöntemi aynıdır 
    Katkıdan sonra değer artışı değil de sözgelimi deprem nedeniyle evin duvarında 
çatlak   oluştu   ve     değer   kaybı   söz   konusu   olduysa   durumu   ne   olacaktır.          İşte   bu 
durumda   da   yasa   koyucu   katkı   yapanın   en   azından   yapmış olduğu   başlangıçtaki 
katkı oranında diğeri geri istiyebilireceği kabul edilmiştir.56 
         Katkı    payının    hesaplanmasında          1.1.2002     den    önceki    dönem      için  kocanın 
bakım(      743    sayılı   Türk    Kanunu      Medenisi      m.    152)    yükümlülüğü       göz    önünde 
bulundurulmalıdır.57 
55 HGK, 18.06.2008,E. 2008/2-432 –K.2008/444. 
56 Katkının nominal değeri diyebiliriz. 
57  “Toplanan   delillerden,  davacının,  davalıya   ait  arsa  üzerine  inşa  edilen  evin  yapımına  katkıda 
bulunduğu gerçekleşmiştir. Davacının, Türk Kanunu Medenisinin 152. maddesinden kaynaklanan eşin 
ve   çocukların  iaşe  yükümlülüğü    de  gözetilerek  ,  gelirinden  sağlayabileceği  katkının,  gerektiğinde 
bilirkişiden  bu  konuda   görüş  de  alınmak   suretiyle   oran  olarak  tespiti, belirlenen  bu  orana  göre 
davacının   katkısı   oranında   alacağının   malın   tasfiye   sırasındaki   değeri   esas   alınırak   hesaplanması 
istek de gözetilerek hasıl olacak sonuç uyarınca karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile hüküm 
tesisi doğru görülmemiştir.” 2. HD, 13.06.2007,  2006/16503        2007/9962. 
                                                                                                            25 
———————– Page 26———————–
         Yukarıdaki örnekte de anlaşılacağı üzere 1 1 2002 tarihinden sonraki katkı için 
tasfiye tarihindeki değer ,          1 1 2002 tarihinden önceki katkı payı için dava tarihindeki 
değerinin esas alınacaktır. 
         Burada değer artış payı alacağı için şunu da belirtmek isteriz ki, tarafların her 
ikisi de bir ücret karşılığı çalışıyorlar ya da her ikisinin de gelirleri varsa bu ekonomik 
koşulları   göz      önünde      bulundurularak        bir   eşin   diğerinin     edimlerine      katkısı   olduğu 
varsayılır.   Bu   bağlamda   katkı   oranında   tarafların   gelirlerine   vs   göre   özellikle   1   1 
2002’den   önceki   dönem   için   katkı  payı  isteniyorsa   kocanın   743   sayılı  türk   kanunu 
medenisinin         152.     maddesi       uyarınca       bakım      yükümlülüğünün           de    göz     önünde 
bulundurulması          gerekir.     Bu   gibi   durumlarda        uzman      bilirkişi   görüşünden        istifade 
edilmesinden fayda vardır. 58 
           Hemen        belirtelim    ki,   eşler;   yazılı   bir   anlaşma       ile  değer     artışından      pay 
almaktan        vazgeçebilecekleri          gibi,   pay    oranını     da    değiştirebilirler.      Buna     ilişkin 
anlaşmanın geçerliliği için yazılı şekilde yapılmış olması şarttır. 
    Aksine bir anlaşma yoksa, değer artış payı alacağına, tasfiyenin sona ermesinden 
itibaren talep halinde faiz yürütülür. 
                                        c. İstenebilme ve Değerlendirme Zamanı 
     Değer   artış  payı   davasının   açılabilmesi   için,   mal   rejiminin   sona   ermiş  olması 
gerekir. Boşanma ve evliliğin iptali davası devam ederken değere artış payı için dava 
açılmış ise bu davaların sonucu bekletici mesele yapılır. Dava boşanma ve evliliğin 
iptali   davası   ile   birlikte   açılmışsa   tefrik   edilir.59  Şayet   boşanma   veya   evliliğin   iptali 
davası redle sonuçlanacak olursa, o takdirde, tefrik edilmiş olan bu davaların esasıyla 
ilgili   karar   verilemeyecek,       açılan   dava   “   mal   rejimi   sona   ermediğinden   değer   artış 
payı davasının esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına “ şeklindeki hüküm 
kurulmalıdır. 
      Değer       artış  payı    tasfiye    anındaki      değere     göre    hesaplanır       (  TMK     m.227/1). 
 Tasfiye   anının   hâkimin   tasfiye   kararı   verdiği   tarih   olduğunu   unutmamak   gerekir. 
 Tartışmaları  bir   yana   tasfiye   tarihi  mal   rejiminin   sona   erdiği   ya   da   evlilik   birliğinin 
 sona      erdiği   beyan     değer     artış  payın     davasının      açıldığı   tarih    değildir.    Kuşkusuz 
 tasfiye   konusunda   taraflar   aralarında   bir   sözleşme   yapmışlarsa   bu   tarihin   tasfiye 
 tarihi   olduğunu   kabul   etmek   gerekir.   Böyle   bir   paylaşma   yok   ise   hâkimin   tasfiyeye 
 karar verdiği tarih diğer bir ifadeyle karar tarihi tasfiye tarihidir. Kuşkusuz bu noktada 
58  “Taraflar   24.02.1975    tarihinde   evlenmiş,   3.3.2004    tarihinde  boşanmışlardır.    Dava    konusu    228 
parseldeki    bahçeli   kargir  evin 10.12.1984     tarihinde   taraflar  arasında   mal  ayrılığı   rejiminin  geçerli 
olduğu dönemde satın alındığı ve davalı koca adına tescil olunduğu konusunda bir duraksama yoktur. 
Davacının taşınmaz alımına ve ev yapımına ziynetleri bozdurmak, halılarını vermek ve halı dokumak 
suretiyle   katkıda   bulunduğu     sabittir.  Yetersiz  bilirkişi  raporuna  dayanılarak   karar   verilmesi  doğru 
bulunmamıştır.Mahkemece           yapılacak   iş;  tarafların  evlilik  birliği  içinde  taşınmazın  edinildiği tarih 
10.12.1984’den evin tamamlandığı 1986’da dahil olmak üzere geçen dönemde kocanın tüm gelirlerini 
tespit   etmek,   davalı   kocanın   bu   dönemdeki   geçim   yükümlülüğünü   de   (743   s    TKM   md.152)   göz 
önünde bulundurarak evin edinme tarihindeki değeri ile davacının edinme tarihindeki dört adet bilezik, 
bir adet ondörtlük altın, 5 m² lik 8 adet Demirci Halısı ve 2 yıl boyunca ayda iki halı dokuduğu            da sabit 
olduğuna      göre   bunları  hesaplayarak      katkısını  belirlemek,    katkı  bedeli   ile  taşınmazın    bedelini 
oranlamak,     bulunan    oranın   taşınmazın    dava    tarihindeki  sürüm    değeri   üzerindeki   katkı  miktarını 
belirlemek,   gerektiğinde   bu   konuda   bilirkişi   veya   bilirkişiden,   Yargıç   ve   Yargıtay   denetimine   elverişli 
raporlar almak ve varılacak sonuç uyarınca karar vermektir”. 2.D, 07.07.2008, 2008/10251- 9980. 
59  Unutmamak   gerekiri   ki   gerek   değer   artış payı   gerekse   katılma   alacağı   davaları,   boşanma   veya 
evliliğin  iptali  davasıyla  birlikte  açılmış  ise;  bunlar  için  dava  dilekçesinde   “harca   esas”   bir  değer 
gösterilmeli ve gösterilen bu değer üzerinden ayrıca nispi peşin harç yatırılmış olmalıdır. 
                                                                                                                   26 
———————– Page 27———————–
 alınacak   bir   bilirkişi   raporundaki   hesabın   karar   tarihinden   önceki   bir   tarihte   yapı 
 olacağı     açıktır.  Bu   noktada     tasfiye   tarihindeki    değer    belirlenmemiş  olacaktır        de 
 edilebilir. Önemli olan karar tarihine yakın bir hesaplama yapılmasıdır. Hesaplama 
 tarihi   karar   tarihine   uzasa   bu   takdirde   elbette   bilirkişiden   ek   bir   rapor   alınabileceği 
 gibi   hâkim   fiyat   endekslerindeki   artış gibi   birtakım   kriterlerle   değer   artışını  kendisi 
 hakkaniyet çerçevesinde gerçekleştiredebilir. 
    Değer artışına konu malın daha önce elden çıkarılmış olması halinde hakim, diğer 
 eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler ( TMK m.227/2). 
                 bb. Görev Ve Yetki 
           Değer   artış payı   davalarında   görevli   mahkeme   aile   mahkemesi   yoksa   bu 
sıfatla   bakan   asliye   hukuk   mahkemesidir.   1.   1.   2002   tarihinden   önce   açılmış dava 
varsa     görevli   mahkeme        asliye   hukuk    mahkemesidir.        Yetkili   mahkeme       yukarıda 
açıklanmış olup TMK 214 uyarınca belirlenir. 
                                  4. (Artık Değere) Katılma Alacağı 
                                          a. Tanım ve kavram 
         Edinilmiş mal olarak katılma rejiminin tavsiyesinde katılma alacağı ya da diğer 
bir ifade ile artık değere katılma alacağı ilkesi benimsenmiş olup, istisnalar dışında, 
diğer mal rejimlerinin aksine ayın olarak paylaşma kabul edilmemiştir. Bu müessese 
kanunda “her eş veya mirasçıları diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi 
olurlar alacaklar takas edilir”(TMK 236/1) şeklinde ifade edilmiştir.60 Özetle eşlerden 
birinin artık değerinin yarısı diğer eşin artık değer alacağıdır.61 
                                          b. Katılma alacağı davası 
                                                   aa. Tarafları 
         Katılma   alacağı   davasında   davacı   aslında   eşlerden   birisidir.   Ancak   katılma 
alacağının      temliki62   mümkündür.63       Katılma     alacağı   dava    sında    davalı   diğer   eştir. 
Diğer   eşin   onamı  olmadan   yapılan   kazandırmalar   da   bu   malların   edinilmiş mallara 
değer olarak eklenmesi gerekeceğinden(TMK m.229 ) 3. kişiler de bu durumda davalı 
olabilirler.   Eşlerin    ölüm   halinde    mirasçılarının     da   davacı    veya    davalı   olabileceği 
unutulmamalıdır. 
                                                  bb. Görev ve Yetki 
           Katılma      alacağı     davalarında      görevli    mahkeme         aile   mahkemesi,        aile 
mahkemesi          bulunmayan        yerlerde      bu    sıfatla    davaya      bakan      asliye    hukuk 
60 Bu kural Anayasa m. 41/1, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine ek 7 nolu protokolün 5.maddesinde 
yer alana eşeler arası eşitlik ilkesinin bir sonucu olarak, Türk Medeni  Kanunun da aile hukuku 
konusunda eşlerin eşitliğini benimseyen temel felsefesinin bir yansımasından ibarettir. 
61  DURAL/ ÖĞÜZ/ GÜMÜŞ, s. 389. 
62 Borçlar Kanunu m. 162. Kuşkusuz katılma alacağına temlik alan kişinin de al rejiminin sona ermesini 
beklemesi gerekecektir. 
63 GENÇCAN, s. 527. 
                                                                                                          27 
———————– Page 28———————–
mahkemeleridir.          Yetkili    mahkeme        yukarıda      açıklanmış  olup         TMK      214    uyarınca 
belirlenir. 
                                                       cc. Yargılama Usulü 
         Katılma   alacağının   istenebilmesi   için   mal   rejiminin   sona   ermesi   gerekir.   Bu 
nedenle   açılmış  bir   boşanma   ya   da   evliliğin   iptali   davası   varsa   sonucu   beklenir. 
Katılma alacağı davası boşanma veya evliliğin iptali davası ile birlikte açılmışsa tefrik 
edilir.64  Şayet boşanma veya evliliğin iptali davası redle sonuçlanacak olursa, tefrik 
edilmiş olan   katılma   alacağı   davasının   esasıyla   ilgili   karar   verilemeyecek,                    açılan 
dava   hakkında         “   mal   rejimi   sona   ermediğinden   katılma   alacağı   davasının   esası 
hakkında karar verilmesine yer olmadığına “ şeklindeki hüküm kurulmalıdır.65 
                  Bu haller yoksa yani mal rejimi sona ermemişse ve açılmış bir boşanma 
ya da evliliğin iptali davası yoksa dava ret edilir. 
         Yeri gelmişken bir hususa değinmek istiyoruz. Bir eş bütün mallar için katılma 
alacağı   istemek   zorunda   değildir.   Tek   bir   malda,   sözgelimi   diğer   eş adına   kayıtlı 
evdeki katılma alacağını tek başına isteyebilir. 
                                                       dd. Zamanaşımı 
         Şayet   eşler      seçimlik     mal    mal    rejimlerinden   birisi   konusunda   aralarında             bir 
sözleşme yapmışlar ise borçlar kanunu m.125 uyarınca zamanaşımı süresi 10 yıldır. 
Eşler arasında bir mal rejimi sözleşmesi yoksa mal rejimi boşanma veya evliliğin iptali 
nedeniyle   sona   eriyorsa   bu   kararların   kesinleşmesinden   itibaren   bir   yıldır(   TMK   m. 
178). Diğer hallerde mal rejiminin sona ermesinden veya katılma alacağının varlığının 
öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halükarda 10 yıldır.66 
64“Davacıkarşılık davalı kadının katılma alacağına ilişkin davasının görülebilmesi için eşler arasında ge 
çerli bulunan edinilmiş mallara katılma rejiminin (TMK.md.218- 
241) sona ermesi (TMK.md.225)  gerekmektedir. 
Dava dilekçesinde boşanma isteminde de bulunulduğu gözetildiğinde mahkemece,  katılma alacağı da 
vasının tefriki, tefrik edilen katılma alacağı davasında boşanma davasının sonuçlanmasının beklenme 
si, boşanma kararı verildiği takdirde eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi boşanma davasının 
 açıldığı tarihten ibaren (TMK. md. 225/2) sona ereceğinden katılma alacağı istemi konusunda incelem 
e yapılarak sonucu uyarınca bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde katılma alacağı isteminin esa 
sı hakkında karar verilmesi doğru bulunmamıştır.” 2.HD, 18.03.2008, 2007/6285- 2008/3630. 
65 KAMACI, a.g.m, s.10. 
66 Bu bu konuda Yargıtay 2. hukuk dairesi ile 8. hukuk dairesi arasında görüş ayrılığı vardır. 2. Hukuk 
dairesi   katılma   alacağı  davasında   10   yıllık   zamanaşımı  süresini   kabul   etmektedir.   Konuya   yaklaşım 
bakımından   Dairenin   görüşünü   aynen   aşağıya   alıyoruz:”  Dava,   edinilmiş mallara   katılma   rejiminin 
tasfiyesine yönelik olup 25.8.2005 tarihinde açılmıştır. 
          Boşanma   davası   16.9.2002   tarihinde   açılmış,   tarafların   boşanmalara   ilişkin   karar   2.6.2004 
günü kesinleşmiştir. 
          Davalı vekili 24.10.2005 havale tarihli dilekçesinde Türk Medeni Kanununun 178. maddesinde 
yazılı   bir   yıllık   süre   geçtiğinden   bahisle   zamanaşımı   definde   bulunmuş,   mahkemece   dava   tarihi   ile 
boşanma   hükmünün   kesinleştiği   tarih   arasında   bir   yıldan   fazla   zaman   geçtiği   gerekçesiyle   davanın 
zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. 
          Katılma   alacağının   zamanaşımı  konusunda   4721   Sayılı  Türk   Medeni   Kanununda   bir   hüküm 
mevcut değildir. Borçlar Kanununun 125. maddesi uyarınca; kural olarak alacak davaları on senelik 
zamanaşımına        tabidir.  Borçlar  Kanununun     125.   maddesindeki     “bu  konuda    başka    suretle  hüküm 
mevcut     olmadığı   takdirde   her  dava    on  senelik   müruru   zamana     tabidir”  hükmündeki     (her  dava) 
sözcüklerini “bütün alacaklar”      tarzında anlamak gerekir. Zamanaşımının başlangıcı da mal rejiminin 
sona    erdiği  tarihtir.  (MK.m.225)   Türk   Medeni    Kanununun     genel   nitelikli  hükümler  kenar   başlığını 
taşıyan    5.  maddesi    uyarınca   Borçlar   Kanununun     zamanaşımına       ilişkin  hükümleri  uygun    düştüğü 
ölçüde   tüm   özel   hukuk   ilişkilerine   uygulanır.   Olayda,   10   yıllık   zamanaşımı   süresinin   uygulanması 
                                                                                                                   28 
———————– Page 29———————–
                          d. Katılma Alacağının(artık değerin)Hesaplanması 
                                                 aa. Aktiflerin tespiti 
         Katılma       alacağının       hesaplanmasında,            mal    rejiminin     sona     erme     anındaki 
durumlarına          göre,     eşlerin     kişisel    malları     ile   edinilmiş  malları          ayrılır    (TMK. 
m.228/1).Diğer          bir  ifade   ile  mallar     kümelenir.      Edinilmiş  mallar       yukarıda      anlatılan 
ilkeler   çerçevesinde   belirlenir.   Eşlerden   birine   sosyal   güvenlik   veya   sosyal   yardım 
kurumlarınca         yapılmış  olan       toptan     ödemeler       veya     iş  gücünün       kaybı    dolayısıyla 
ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili sosyal güvenlik veya 
sosyal   yardım   kurumunca   uygulanan   usule   göre,   ömür   boyu                     aylık   irat   bağlanmış 
olsaydı,   mal   rejiminin   sona   erdiği   tarihte   bundan   sonraki   döneme   ait   iradın   peşin 
sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktar da kişisel mal olarak 
hesaba katılır (TMK. 228/2). Buna göre edinilmiş mallar şunlardır: 
                                                        aaa. Mevcut edinilmiş mallar 
           Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye anındaki 
sürüm       değerleriyle     hesaba      katılacaktır(m.232,         235/1)     Kural    basittir:  Mal    rejiminin 
sona   erdiği   tarihte   mevcut   olan   malların   tasfiye   tarihindeki67            sürüm   değerleri   esas 
alınacak ve bu aktifler arasında yer alacaktır. 
gerekir. Bu nedenle davalının zamanaşımı itirazının reddi ile işin esası hakkında gösterilecek deliller 
toplanarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya 
aykırıdır” 2.HD, 05.02.200, 2006/9383- 2007/1228. 
 8.   hukuk   dairesi   ise   TMK   178   uyarınca   bir   yıllık   zamanaşımı   süresini   kabul   etmektedir:” Davacı 
Mehmet   Erol   Kepezlioğlu   vekili,   davalı   adına   kayıtlı   1463   ada   34   parseldeki   4   numaralı   bağımsız 
bölümün alımındaki katkısı nedeniyle davalı eşinden katkı payı alacağı isteğinde bulunmuştur. 
Davalı Hafize Araz vekili, süresinde verdiği cevap dilekçesinde zamanaşımı defi’nde bulunmuştur. 
Mahkemece,   davanın   kabulüyle   16.202   YTL’nin   yasal   faizi   ile   birlikte   davalıdan   alınarak   davacıya 
verilmesine karar verilmesi üzerine; hüküm, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir. 
Taraflar   6.3.1987   tarihinde   evlenmiş,   24.9.2002   tarihinde   açılan   dava   sonucu   boşanmalarına   karar 
verilmiş,   hüküm    30.6.2004   tarihinde   kesinleşmiştir.      Eşler   arasında   boşanma   davasının   açıldığı 
tarihte mal rejimi sona ermiştir(TMK.nun 225/son). 
Taraflar arasında evlilik tarihinden 1.1.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (TMK. m. 170.),              bir yıl içinde 
başka   mal   rejimini   seçmediklerinden     24.9.2002   tarihine   kadar   ise   edinilmiş mallara   katılma   rejimi 
geçerlidir.(4722 s.K. md. 10/1, 4721 s.K. TMK md. 202/1.). 
TMK.nun       178.maddesinde,      “evliliğin  boşanma     sebebiyle   sona    ermesinden     doğan    dava   hakları, 
boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.” hükmüne yer 
verilmiştir. Somut olayda, boşanma kararı 30.6.2004 tarihinde kesinleşmiş görülmekte olan dava ise 
bir yıllık zamanaşımı süresi geçirildikten sonra 6.11.2006 tarihinde açılmıştır. Davalı vekili süresinde 
sunduğu   cevap   dilekçesinde   zamanaşımı   def’inde         bulunmuştur.   Davanın       zamanaşımı   süresinin 
geçmiş olması nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde esasa ilişkin kabul kararının 
verilmesi     doğru    görülmemiştir.”   8.HD,     26.05.2009,    2009/873-2621.-       öğretideki    konuya     ilişkin 
tartışmalara girmiyoruz. 
67 Tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu unutulmamalıdır. Elbette harici bir taksim varsa durum farklıdır 
ve yukarıda izah edilmiştir. 
                                                                                                                    29 
———————– Page 30———————–
                                                    bbb. Eklenecek Değerler 
        Aşağıda       sayılanlar,    edinilmiş  mallara      değer    olarak    eklenir.   (TMK.     m.229) 
Edinilmiş mallara   hesapta  eklenecek   olanların   değeri,   malın   devredildiği   tarih   esas 
alınarak hesaplanır (TMK. m.235/2). 68 
                                                            i.   Onamsız                        Karşılıksız 
                                                                Kazandırmalar 
         Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin 
rızasını   almadan,   olağan   hediyeler   dışında   yaptığı   karşılıksız   kazandırmalardır   ve 
bunlar da aktiflerin hesabında esas alınır. 
                                                            ii. Kasıtlı Devirler 
         Bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak 
kastıyla yaptığı devirlerdir ki bunlar o eşin aktifleri arasında yer alır. 
                                                   ccc. Denkleştirme 
         Eşlerden birinin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan karşılanmış 
ise   ve   de   tasfiye   sırasında   denkleştirme   talep   edilmişse   kişisel   malların,   edinilmiş 
mallardan karşılanan borçları aktif hesabına eklenir(TMK 230/1). 
                                                   bb. Pasiflerin Tespiti 
                                                            aaa. Katkı payı (değer artış payı) 
         Eğer    katkı   varsa,    diğer   eşe    ödenmesi      gereken     Türk    Medeni     Kanununun 
227’nci   maddesi   gereğince   değer   artış payından   doğan   alacak   da   pasifi   oluşturur. 
Değer artış payının ne        olduğunu yukarıda açıkladığımız için ayrıntıya girimyoruz. 
                                                            bbb. Kişisel Maldan Edinilmiş Mala 
                                                   Giden Karşılıklar(Denkleştirme) 
         Edinilmiş  malların         borçları     ödenirken      kişisel    mallar     kullanılmışsa       ve 
denkleştirmede        talep    edilmişse,    edinilmiş  malların       kişisel    mallardan      karşılanan 
borçları  pasiflere   eklenir   (m.230/1).Değerlendirme   değer   artış payı  kurallarına   göre 
yapılır.   Nitekim   Kanunda;   “Bir   mal   kesiminden   diğer   kesimdeki   malın   edinilmesine, 
iyileştirilmesine      veya    korunmasına        katkıda    bulunulmuşsa,        değer     artması     veya 
azalması      durumunda        denkleştirme,      katkı   oranına     ve   malın   tasfiye    zamanındaki 
değerine   veya   mal   daha   önce   elden   çıkarılmışsa   hakkaniyete   göre   yapılır”   (TMK 
230/son) ifadesi kullanılmıştır. 
68“ Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle *   davalının 
taşınmazdaki   payını   davadan   önce   24.04.2004   tarihinde   elden   çıkardığına   göre   bu   tarih   itibarıyla 
belirlenen    değerinin   esas   alınarak   katkı  alacağının   hesaplanması     gerekirken    hesaplamanın 
taşınmazın    dava   tarihindeki  değeri  üzerinden  yapılması   doğru   değil  ise  de  hükmedilen  miktarın 
hakkaniyete   uygun   olduğunun   anlaşılması  karşısında   yerinde   bulunmayan   temyiz   isteğinin   reddiyle 
usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA” 2.HD, 02.06.2008, 2007/9118 – 2008/7790. 
                                                                                                           30 
———————– Page 31———————–
                  ccc. Borçlar 
        Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların hala bir borcu 
varsa bu borç da pasifler arasında yer alır. 
        Her    borç,   ilişkin  olduğu   mal   kesimini   yükümlülük      altına  sokar.   Bir  borcun 
edinilmiş mallara mı yorsa kişisel mallara mı ait olduğu tespit edilemiyorsa edinilimiş 
malların borcu olduğu kabul edilir (TMK. 229/2) 
                c. Katılma Alacağının(Artık Değerin) Bulunması Ve Paylaştırılması 
                                                aaa. Artık Değerin Bulunması ve Formül 
     Artık değer aktiflerden pasiflerin indirilmesi ile elde edilen değerdir 
Nitekim Kanunda “ artık değer; eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar 
da   dahil   olmak   üzere,   her   eşin   edinilmiş mallarının   toplam   değerinden,   bu   mallara 
ilişkin   borçlar   çıkarıldıktan   sonra    kalan   miktardır”    (TMK.    m.231)   şeklinde     ifade 
edilmiştir. 
          Katılma alacağının hesabında şu formül yol gösterici olacaktır.69 
      Mal rejiminin                 TMK 229                    Edinilmiş 
      sona erdiği                   uyarınca                   mallardan 
      anda mevcut                   varsa                      kişisel 
      olan malların         +       eklenecek            +     mallara giden       = AKTİF 
      tasfiye                       değerler(elde              değerler(TM 
      anındaki                      n çıkarma                  K 230) 
      değerleri                     tarihindeki 
                                    değer) 
      Edinilmiş                     varsa ve                     Kişisel 
      malın                         istenmişse                   maldan 
      borçları                      diğer eşe                    edinilmiş 
                            +       ödenecek              +      mala giden         = PASİF 
                                    değer artış                  karşılıklar( 
                                    payı(TMK                     denkleştirm 
                                    227)                         e) 
ARTIK DEĞER= AKTİF – PASİF 
        Kuşkusuz alacaklar varsa takas edilecektir(TMK 236). 
  Artık değerin 1/2’si talep edilebilir ki işte buna katılma alacağı denilmektedir.70 
69 Formül için bkz . KAMACI, a.g.m, s. 12. 
                                                                                                     31 
———————– Page 32———————–
         Şimdi konuyu bir örnekle anlamaya çalışalım: 
        Taraflar     1  3   2002    tarihinde    evlenmişler,     evlenirken    kadına     kocanın    ailesi 
tarafından   4000   TL   diğerinde,   Kadının   kendi   ailesi   tarafından   ise   5000   TL          altın 
takılmıştır.   Kocaya   ise   düğüne   gelen   yakınları  tarafından   1000   TL   diğerinde   küçük 
altın ve 3000 TL para ve 2000 EURO takılmıştır. Evlendikleri sırada kocanın 1 adet 
otomobili     vardır.   Sıhhiyede     kabzımal     olan   kocanın     babası   kocaya      cebeci    keskin 
sokakta 1 adet daire hediye etmiş ve taraflar bu evde oturmaya başlamışlardır. Koca 
hakim adayı olarak Anakarada staja başlamıştır. kadın ise anasınıfı öğretmeni olup 
kocanın     da isteğiyle evlilik süresince çalışmamıştır            Stajın bitimi   koca kura çekerek 
ankaradan ayrılmış, cebecideki evi ise 14. 4 .2003 tarihinde                   aylık 400 TL ye kiraya 
verilmiş kira parası her ay düzenli olarak hesaba yatırılmış ve her yıl kira kontratında 
belirtilen   oranlarda   zam   yapılmıştır.   Ülkenin   değişik   yerlerinde   görev   yapan   koca 
Anakaraya tayin olmuş,           5 6 2006 tarihinde        cebecideki     ev 100.000 TL ye kocanın 
otomobili ise 10.000 TL ye satılmış, kadının altınları ise 10.000 TL satılmak suretiyle 
kocanın   aldığı  maaşlarla       yapılan   70.000   TL   tasarrufa   eklenmesi   suretiyle   190.000 
TLye    Ankara Elvankent’te banka bloklarında 1 adet 4 + 1 daire satın alınmış ve koca 
adına     tescil  edilmiştir.   Bu   arada   6   8  2006    tarihinde   kadının    babası   vefat    etmiş, 
kadının babasından tevarüsen             çok sayıda taşınmaz ile 10.000 TL nakit para intikal 
etmiştir. Kadına intikali eden bu 10.000 TL ile koca adına Elvankent te alınan evin iç 
dekorasyonu   mutfak   dolapları  vs   gibi   işleri   yaptırılmak   suretiyle   ev   oturulacak   hale 
getirilmiştir.    Bankada açılan ve cebecideki evin kira bedelini yatırıldığı hesapta 5 6 
2006 tarihi itibariyle 18000 TL biriktiği görülmüştür. Bu para ile de aynı tarihlerde bir 
otomobil   alınarak   trafikte   koca   adına   tescil   edilmiştir.   Çıkan   tartışmalar   sonucunda 
kadın   tarafından   3   2   2007   tarihinde   boşanma   davası  açılmış,   TMK   166/1   uyarınca 
tarafların   boşanmalarına   karar   verilmiş,   boşanma   kararı   derecattan   geçerek   1.   4 
.2008 de kesinleşmiştir. Kadın 16 9 2008 tarihinde aile mahkemesine açtığı dava ile 
mal rejiminin tasfiyesini ve aynı zamanda ziynetlerini satmak suretiyle kocanın almış 
olduğu eve katkıda bulunduğunu iddia ederek değer artış payı istemiştir. 
         Mahkeme tüm delilleri toplayarak, Koca adına olan taşınmaz başında 9 6 2009 
tarihinde keşif yapmış, bilirkişiler taşınmazın değerinin keşif tarihi itibarıyla 300000 TL 
olduğunu belirtmişlerdir. Aynı tarihte kocanın otomobilinin değeri ise 20.000 TL olarak 
tespit    edilmiştir.   Mahkeme        30.6.   2009    tarihinde    tasfiyeye   karar    vermiştir.  Şimdi 
tasfiyede göz önünde bulundurulacak hususları ve bu arada artık değeri dolayısıyla 
kadının katılma hesabını bulmaya çalışalım. 
             o    Öncelikle kadının kişisel malları; kadına gerek kendi ailesi gerekse de 
                 kocanın      ailesi   tarafından     takılan    ziynetler    onun    kişisel   mallarıdır. 
                 Babanın   ölümüyle   kadına   intikal   eden   gerek   taşınmazlar   gerekse   de 
                 para yani miras payı kadının kişisel malıdır. 
             o    Kadının edinilmiş mallar; kadının edinilmiş malı bulunmamaktadır. 
             o    Kocanın kişisel malı olarak; kocaya cebeci de babası tarafından hediye 
                 edilen ev kişisel malıdır. Kocaya evlenme sırasında takılan altınları ile 
                 paralar onun kişisel malıdır. 
70 Konu hakkında rafine bilgisi olmayanlar; edinilmiş mallara katılma rejimini, “her eş diğer eşin 
mallarının yarısını isteyebilir “ derler. Bu yanlış bilgi, artık değerin yarısı üzerindeki hak sahipliğini 
karıştırmak suretiyle oluşmaktadır. 
                                                                                                          32 
———————– Page 33———————–
             o    Kocanın   edinilmiş  malları;   kocanın   evlilik   birliğinin   devamı   süresince 
                 çalışmasının       karşılığı  olarak    aldığı   maaşla     yaptığı   birikimler    onun 
                 edinilmiş  mallardır.   Yine   hocaya   babası   tarafından   hediye   edilen   ev 
                 kişisel mal ise de bu evin kirası edinilmiş maldır. 
             o    Kişisel   malın    semereleri     edinilmiş  mal     olacağından      Cebecideki      ev 
                 kişisel   mal   iken   evin   kirası  edinilmiş maldır.   Bu   kira   parası  ile   alınan 
                 otomobil ise edinilmiş malın yerine geçen değerdir. 
        Önce kadının TMK 227 maddesi uyarınca değer artış payı alacağını bulalım. 
         Edinme tarihinde ev 200.000 TL olup, kadının katkısı ev edinilmesinde 10.000 
TL    ve   iyileştirilmesinde   10.000   TL     olmak  üzere   toplam   20.000   TL   katkı  yapmış, 
dolayısıyla   katkı   oranı   %   10   dur.   Keşif   tarihi   karar   tarihine   yakın   olduğundan   bu 
değeri tasfiye tarihindeki değer olarak alabiliriz. Dolayısıyla tasfiye tarihindeki değer 
300.000 TL olup kadının değer artış payı alacağı 300.000X 10/100= 30.000TL dir. 
                 Kadının   değer   artış payı   alacağını   bu  şekilde   bulduktan   sonra,  şimdi 
kocanın      edinilmiş  mallarını   bulalım.     Bunun     için  öncelikle   TMK     230/son    uyarınca 
kocanın      kişisel  mallarının    denkleştirilmesini     yapalım.     Koca    kişisel  malı   olan   evi 
100.000 ve otomobili 10.000 TL ye satmak suretiyle yeni evin edinilmesine katkıda 
bulunmuştur. Ev 200.000 TL ye edinildiğine göre katkı oranı 110.000/ 200.000 yani % 
55   dir.   Evin   tasfiye   tarihindeki   değeri   300.000TL   olduğuna   göre   denkleştirmede 
kocanın kişisel malı 300.000×55/100 = 165.000 TL dir . 
                 Kadının     değer    artış  payının   düşülmesi      ve  kocanın    kişisel   mallarının 
denkleştirilmesi      sonucu    evdeki    artık  değer    165.000+30.000=195.000TL,               300.000- 
195.000=105.000TL. 
                 Kocanın   diğer   edinilmiş malı   otomobil   ise   tasfiye   tarihinde   20.000TL 
olup 
        Artık   değer   toplam   125.000TL   dir.  İşte   kadının   artık   değere   katılma   alacağı 
125.000/2=62.500 TL dir. 
                                                  bbb. Artık Değerin Paylaştırılması 
        Eşlerin   müşterek   olmayan   çocukları   ve   onların   alt   soylarının   saklı   paylarını 
zedelememek   koşuluyla   artık   değere   katılmada   mal   rejimi   sözleşmesiyle   başka   bir 
esas kabul edilebilir. Anlaşma yoksa aşağıdaki yasal usullerle paylaşma yapılır. 
                                                          i.Artık Değerin Eşit Paylaşımı Esası 
        Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi 
olurlar(TMK. m.236/1). Defaatle ifade edildiği üzere bu katılma alacağıdır. 
                                                          ii. Zina Veya Hayata Kast Nedeniyle 
                                                              Boşanma Halinde Paylaştırma 
        Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde hakim kusurlu eşin katılma 
alacağının       azaltılmasına      veya     kaldırılmasına       karar    verebilir(TMK.      m.236/2). 
Kanaatimizce, zina veya hayata kast nedeniyle katılma alacağının kaldırılması ya da 
azaltılması  için   bu   nedenle   verilmiş kesinleşmiş bir   boşanma   hükmünün   bulunması 
gerekir.   Diğer   bir   ifadeyle   evlilik   birliğinin   sona   ermesine   ilişkin   boşanma   kararının 
                                                                                                        33 
———————– Page 34———————–
         TMK 161 veya 162 maddeleri uyarınca verilmiş olması gerekir.71 Zira madde 
metninde   açıkça   “zina   veya   hayata   kast   nedeniyle   boşanma   halinde”(TMK   236   /2) 
ifadesi kullanılmıştır. 
                                                          iii. Artık Değerin Sözleşmeye Göre 
                                                              Paylaşılması 
        Artık    değerin     paylaşımında       mal   rejimi   sözleşmesi      ile  yarı   yarıya   oranı 
değiştirilebilir.   Velev   ki   bu   anlaşma   eşlerin   ortak   olmayan   çocuklarının   ve   onların 
altsoylarının saklı paylarını zedelemiş olmasın(TMK 237). 
                                         ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 
                                       SEÇİMLİK REJİMLER 
                         I.       MAL AYRILIĞI REJİMİ 
                                 A.   Kavram ve Önem 
         Mal ayrılığı rejimi gerek 743 sayılı Türk kanunu medenisi döneminde yasama 
rejimi    olması    nedeniyle    halen    önceki    evliliklere   uygulanıyor     olması    gerekse     de 
olağanüstü mal rejimi olması nedeniyle önemlidir. Kanunda 242 ve 243. maddelerde 
düzenlenmiş olup 243. maddede paylaşmalı mal ayrılığı rejimine gönderme yapılarak 
göreceli olarak rejimin kapsamı genişletilmiştir. 
                                 B.   Özellikleri ve sona ermesi 
           Bu   rejimin   en   büyük   özelliği   gerekli   işler   arası   ilişkiler   gerekse   de   tasfiye 
bakımından   basit   bir   sistem   getirmesidir.      Mal   ayrılığı  rejiminde   (TMK.   m.242-243) 
Eşlerden her birinin malı, geliri ve kazancı kendisine aittir.            Eşlerden birine ait bir mal 
üzerinde   diğer   eşin   herhangi,   bir   hakkı  yoktur.   Diğer   bir   ifadeyle   her   bir   eşin   malı 
diğerinden ayrı ve bağımsızdır. Evlilik sırasında her biri işin getirdiği mal kendisine ait 
olduğu gibi evlilik birliği süresinceden mallar kim tarafından kazanmamışsa ona aittir. 
Bu paragrafın başında rejimin oldukça basit bir sistem getirdiğini söylerken şunu ifade 
etmek   istedik:   edinilmiş mallara   katılma   rejiminde   olduğu   gibi   ne   artı  değer   hesabı 
yapmaya lüzum vardır ne de bir denkleştirme işlemine ihtiyaç vardır. Aynı zamanda 
bu rejimde değer artış payı da istenemez.             Kuşkusuz 243 üncü maddede bu yapılan 
atıf gereği bazı malların paylı mülkiyette olacağı kabul edilmiştir. 
  Bu   rejimde   herkese   eş  yasal   sınırlar   içinde   kendi   malvarlığı   üzerinde   yönetim, 
yararlanma   ve   tasarruf   hakkını   koruduğu   gibi   eşlerden   her   biri   kendi   borçlarından 
bütün malvarlığıyla sorumludur. 
     Bu rejimde, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını 
ispat    etmekle    yükümlüdür.      Eşlerden     hangisine     ait  olduğu    ispat  edilemeyen      mal 
onların paylı mülkiyetinde sayılır. Mal ayrılığı rejiminde paylı mülkiyetin özgülenmesi 
konusunda “paylaşmalı mal ayrılığı” rejimine ilişkin hükümler uygulanır.72 
71 Bkz. GENÇCAN, s. 606; Krş. ÖZUĞUR, s.74-75, aynı yönde KILÇOĞLU, s. 38. 
72 
   KAMACI, a.g. m, s. 2. 
                                                                                                        34 
———————– Page 35———————–
                         II.      PAYLAŞMALI MAL AYRILIĞI REJİMİ 
     Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde TMK. 244-255 maddeleri arasında düzenlenmiş 
olup    akdi   mal    rejimlerinden     birisidir.   Bu   mal    rejiminin   en   büyük     özelliği  türk 
hukukçuları tarafından geliştirilmiş olmasıdır. 73 bu mal rejimi bazı yönleriyle edinilmiş 
mallara katılma rejimine benzemektedir 
     Bu    mal    rejiminin   kurulmasından        sonra    edinilen,    ailenin   ortak   kullanım     ve 
yararlanmasına   özgülenmiş mallar   ile   ailenin   ekonomik   geleceğini   güvence   altına 
almaya      yönelik   yatırımlar   ve   bunların   yerine    geçen    değerler,   eşler   arasında     eşit 
olarak   paylaşılır.   Paylaşmalarda   işletmelerin   ekonomik   bütünlüğü   gözetilir   (m.250). 
bu    yönleri    ile  edinilmiş  mallara      katılma     rejimine    ne   kadar    benzediği     hemen 
görülürken,      TMK    m.   253   de   paylaşmanın       ayın   olarak   yapılacağı   belirtiler   ki  bu 
noktada edilmiş mallara katılma rejiminden ayrılır. 
     Yine   manevi   tazminat   alacakları,   miras   yoluyla   edinilen   mallar   ile   sağlar   arası 
veya     ölüme     bağlı   tasarrufla   yapılan    karşılıksız    kazandırmalar       paylaşmaya      tabi 
Olmayacağı        (m.250/2)     belirtilmek   suretiyle    edinilmiş  mallara     katılma     rejimindeki 
kişisel mallara benzer bir düzenleme içerir. 
    Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri kendi borçlarından dolayı bütün 
malvarlığıyla sorumludur. Bu rejimde de eşlerden her biri, yasal sınırlar içinde kendi 
malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkına sahiptir. 
       Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde; eşlerden biri diğerine ait olup, paylaşma dışı 
kalan    bir  malın    edinilmesine,     iyileştirilmesine   veya    korunmasına      hiç   yada   uygun 
karşılık   almaksızın   katkıda   bulunmuş ise   rejimin   sona   ermesi   halinde,   diğer   eşten 
katkısı   oranında   hakkaniyete   uygun         bir   bedel   ödenmesini   isteyebilir   (m.249).   bu 
düzenleme ile de TMK 227 deki değer artış payına benzer bir düzenleme getirilmiştir. 
                         III.     MAL ORTAKLIĞI REJİMİ 
                                 A. Genel Olarak 
          Mal ortaklığı rejimi ise TMK. 256–281 maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu 
rejimde kanun öngördüğü ve kişisel mal olarak kabul edilenler dışındaki tüm mallar 
ve gelirler eşler arasında ortaktır. 
      Bu   ortaklığın   bir   sonucu   olarak   eşlerin   birbirinden   bağımsız   olarak   bu   mallar 
üzerinde tasarrufta bulunma yetkileri olmadığı gibi alelade yönetim işleri hariç olmak 
üzere tek başlarına bu malların yönetimi hakkına da sahip değillerdir. 
                                  B. Malvarlığı 
                                            a.   Ortak Mallar 
        Kanunda   belirtilen   eşlerin   kişisel   malları  dışında   kalan   her   türlü   mal   ve   gelir 
ortak maldır ( TMK m. 257).         Bu rejimde de       karine olarak, bir malın eşlerden birisinin 
73 ACAR, s. 199. 
                                                                                                        35 
———————– Page 36———————–
kişisel malı olduğu kanıtlanamıyorsa          bu malın     ortak mal    olduğu varsayılır     ( TMK m. 
261 ). 
                                            b.   Kişisel Mallar 
        Kişisel   malların   neler   olduğu   kanunun   260.   maddesinde   gösterilmiştir.   Buna 
göre; “Kişisel mallar, mal rejimi sözleşmesi, üçüncü kişinin karşılıksız kazandırması 
veya kanunla belirlenir. Eşlerden her birinin sadece kişisel kullanımına ayrılmış olan 
eşyası  ile   manevi   tazminat   alacakları  kanundan   dolayı  kişisel   malıdır.Bir   eşin   saklı 
pay olarak isteyebileceği malvarlığı değerleri, mal rejimi sözleşmesiyle ortaklığa dahil 
edildiği     ölçüde,     mirasbırakanları        tarafından      kendisine      kişisel    mal    olarak 
kazandırılamaz.” 
                                 B.   Rejimin Sona Ermesi ve Tasfiye 
        Mal     ortaklığı  rejimi   evlilik  birliğinin  sona    ermesi    başka    bir  mal    rejiminin 
sözleşme   ile   belirlenmesi   ya   da   eşlerden   birisinin   iflasının   açılmasıyla   sona   erer   ( 
TMK   271      ).   Rejimin   tasfiyesi   ise   oldukça   basittir:   Tasfiye   sonucunda   her   bir   eş 
ortaklık    mallarının   yarısını   alır(TMK    276-277).     Tasfiyenin    ayrıntılarına   girmiyoruz. 
Kuşkusuz bu rejimde de sözleşme ile farklı bir paylaşma usulü seçilebilir. 
                                       DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 
                 MAL REJİMİ PRATİĞİ( UYGULAMADAN ÖRNEKLER)74 
    I. MAL REJİMİNİN TASFİYESİNDE YÖNTEME İLİŞKİN İÇTİHATLAR 
            A.   Genel Olarak 
                 1- Edinilmiş Malın Tasfiye Şekli 
        “Taraflar arasında 1.1.2002 tarihinden geçerli olmak üzere edinilmiş mallara 
 katılma rejiminin (TMK.m.218- 
241) geçerli olduğu, tarafların 2.5.2006 günü kesinleşen karar ile boşandıkları ve a 
ralarında geçerli edinilmiş mallara katılma rejiminin boşanma davasının açıldığı tar 
ih olan 26.11.2004 günü sona erdiği (TMK.m.225/2) anlaşılmaktadır. 
Olayları anlatmak taraflara hukuki niteleme hakime aittir. Davacı kadın davalı koca 
nın edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı (TMK.m.231) isteminde bulunmuşt 
ur. 
        Mahkemece yapılacak iş; eklenecek değerlerden (TMKm.229) ve denkleştir 
meden (TMK.m.230) elde edilen miktarlarda dahil olmak üzere davalı kocanın edin 
ilmiş malların (TMK.m.219) toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıkt 
an sonra kalan artık değerin (TMK.m.231) yarısı üzerinden (TMK.m.236/1) tarafları 
n kazanılmış hakları da dikkate alınarak hüküm kurmaktan ibarettir. 
Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların tasfiye anındaki ba 
şka bir anlatımla karar tarihindeki değerleriyle hesaplama yapılarak açıklanan esa 
slar çerçevesinde inceleme yaparak sonucu uyarınca bir karar vermek gerekirken 
74 
   Bu bölüm bir çalışma denemesi olarak başlatılmış olup, tüm uygulamaları içermemektedir. Yargıtay 
uygulamalarından tüm örnekler elektronik ortamda ayrıca bu dersi alan Hâkim Adayları ile 
paylaşılmıştır. 
                                                                                                       36 
———————– Page 37———————–
yanlış niteleme ve eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasay 
a aykırıdır.”75 
                2- Malların Edinme Tarihlerine Dikkat Edilmelidir 
        “Davacı ile davalıların mirasbırakanı Ruhi’nin 24.05.1970 tarihinde evlendikleri, 
Ruhi’nin     11.03.2005      tarihinde    evli  ve   çocuksuz     öldüğü,    mirasçı    olarak    davacı 
karısıyla   davalı  kardeşleri   ve   yeğenlerinin   kaldığı,   davacının   “   katkı  payına   yönelik 
alacak”     talebinde    bulunduğu      taşınmaz    malların    1.1.2002     tarihinden    önce   “satış” 
nedenine      dayalı   olarak   üçüncü      kişilerden,    mirasbırakana      intikal  ettiği  hususları 
tartışmasızdır. 
Mahkemece   davacı  sağ kalan   eşin,   dava   konusu   tüm   taşınmazlara   katkısının   %45 
olduğunu   kabul   ederek,   taşınmazların   dava   tarihi   değerleri   toplamından   bu   orana 
isabet     eden    parasal    karşılığına    hükmedilmiş,      karar   davalılar    tarafından    temyiz 
edilmiştir. 
        Dava   konusu   taşınmazlardan   4239   parsel   sayılı  arsanın   evlenme   tarihinden 
önce   30.05.1968   tarihinde   mirasbırakan   tarafından           üçüncü    kişiden   satın   alındığı, 
üzerindeki eski binanın daha sonra evlilik birliği içinde eşlerin katkısıyla tamamlandığı 
tapu kaydı ve tanık beyanlarıyla sabittir. Bu taşınmaz yönünden davacının katkısının 
sadece      üzerindeki    binanın    onarılması,    yenilenmesine      ilişkin  olarak   hesaplanması 
gerekirken;   arsası   dahil   tümünün   değerinin   dikkate   alınması   doğru   olmadığı   gibi, 
davacının katkı oranının hangi esaslara dayanılarak bulunduğu da bilirkişi raporunda 
açıklanmamış olup, bu haliyle rapor denetime elverişli olmadığından hükme dayanak 
oluşturacak      nitelikte   olmadığı    gibi  katkı   tarihine   göre    743   sayılı   Türk   Kanunu 
Medenisinin       152.   maddesinin        gözetilmemesi      de   doğru     olmamıştır.      Açıklanan 
hususlarda göz önünde bulundurularak               hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde 
karar verilmesi usul ve      yasaya aykırıdır.”76 
         3- Eşler Arası Satış ve Bedelsizlik İddiası 
    “Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve ö 
zellikle * dava konusu olan 374 ada 172 parselde bulunan 1 nolu meskenin 15.3.199 
0 tarihinde davalı kadına satış yolu ile olan devrinin, bedelsiz olduğunun ileri sürülme 
sine, davanın taraf muvazaası nedenine dayanmasına ve 5.2.947 gün 20/6 sayılı İna 
nçları Birleştirme Kararı uyarınca böyle bir iddianın belge ile ispatının zorunlu olup bu 
 konuda yazılı bir belge ibraz edilmemesi sebebiyle ret hükmünün sonucu itibariyle do 
ğru olduğunun anlaşılmasına göre hükmün ONANMASINA”77 
        4- Katkı ve Katılma Birlikte İstenmişse 
        “Davacı     Fatma, davalı eşi adına ticaret sicilinde %75 hissesi kayıtlı bulunan 
limited   şirketin    ve   35   DAP    87   plakalı   otomobilin    yarı   paylarının    edinilmesinde 
kendisinin   de   katkısı  bulunduğunu   ileri   sürerek;   katkısı  ve   yeni   yasadaki   mal   rejimi 
uyarınca      1/2   bedelini    istemiş,   yerel   mahkemenin         kısmen    kabul    kararı   davalı 
tarafından temyiz olunmuştur. 
Dosyadaki        kanıtlara   göre;    tarafların    11.04.1984      tarihinde   evlenip        26.04.2005 
tarihinde boşandıkları, davalının %75’inde pay sahibi bulunduğu şirketin 24.04.2000 
tarihinde     kurulduğu,     otomobilin    1.2.2002     tarihinde   satış  nedeniyle      davalı   adına 
trafikte tescil edilmişken 4.3.2005 tarihinde üçüncü şahsa devredildiği , temyize konu 
davanın ise 22.12.2004 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır. 
75 2.HD, 03.03.2008, 2008/896-2616. 
76 2.HD, 14.04.2008, 2007/5045- 2008/5252. 
77 2.HD, 17.07.2007, 2006/15383- 2007/11389 
                                                                                                       37 
———————– Page 38———————–
Hükme       esas   alınan    bilirkişi  raporunda;    dava    konusu  şirketin      davalı   adına    kayıtlı 
bulunan   %75   hissenin   boşanma   tarihindeki   “sürüm   değeri”             ile   otomobilin   en   son 
satış tarihindeki kasko değeri esas alınmıştır. 
Tarafların   daha   önce   “mal   ayrılığı   rejimine”   tabi   iken   1.1.2002   tarihinden   itibaren 
“Edinilmiş Mallara   Katılma   Rejimine   ”   (   TMK.   md.   218   –   241   )   tabi   oldukları  ve   bu 
rejiminde boşanma davasının açıldığı 26.02.2004 tarihinde sona erdiği, boşanmaya 
dair kararın 26.04.2005 tarihinde kesinleşmesiyle de; “ Değer Artış Payı” ( TMK. md. 
227)      ve   “Katılma   Alacağı   ”   (   TMK.   md.   236   )   davasının   esasının   incelenebilme 
koşulunun gerçekleştiği yönleri sabittir. 
         Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek 
elde   ettiği   malvarlığı   değerleridir.   (   TMK.   md.  219/1)   Mal   rejiminin   başlangıcında 
eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri o eşin kanuna göre kişisel malıdır. ( 
TMK.     md.    220/2)    Değer    Artış  Payı   ve   katılma    alacağı   hesabında       “tasfiye   tarihi” 
değerleri esas alınır.(TMK. md. 227,235 ) Tasfiye tarihi ise boşanma ve mal rejiminin 
sona   erdiği   tarih   olmayıp,   tasfiye   veya   değer   artış payına   yönelik   açılmış bulunan 
davanın karar tarihidir. Değer Artış Payı davasına konu olan mal, daha önce elden 
çıkartılmışsa hakim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. ( 
TMK. md.227/2) 
        Davacı,   dava   dilekçesinde;   davalı  adına   kayıtlı  dava   konusu   mallara   yaptığı 
katkının   yanı   sıra   katılma   alacağınıda   istemiştir.   Mahkemece;   davalı   adına   %75   ‘i 
kayıtlı   bulunan   limited    şirketin   kurulma   tarihi   itibarıyla   değerinin   davalının   “kişisel 
malı”   olup “katılma alacağı” hesabından bunun çıkartılıp, 1.1.2002 tarihinden sonraki 
sürüm değerinin “edinilmiş mal” olarak dikkate alınması, otomobilin elden çıkartılmış 
bulunması nedeniyle Değer Artış Payı hesabında Türk Medeni Kanunu madde 227/2 
hükmünün   gözetilmesi   gerekirken;   bunlar   yapılmaksızın   yazılı  olduğu şekilde   karar 
verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”78 
         5. Mal Bir Kooperatif Hissesi İse 
         Davacının   isteği   iyi   anlaşılmalı   ve   hukuki   nitelendirmenin   hakime   ait   olduğu 
unutulmamalıdır(HUMK m. 76). 
    “Tarafların   Narlıdere   8041   ada   1   parsel   sayılı   taşınmazdaki   25   nolu   bağımsız 
bölüme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesine gelince; 
    Dava konusu taşınmaz taraflar arasında mal ayrılığının geçerli olduğu dönemde 
(5.4.2000)      edinilmiş  olup,      TOKİ’ye      ödemeler      devam     etmektedir.      Davacı     dava 
dilekçesinde açıkça katkı payı isteğinde bulunmuş olup katılma alacağına ilişkin bir 
isteği    bulunmamaktadır.          Mahkemece         davacının     taşınmazın       edinilmesine      %40 
oranında   katkıda   bulunduğu   kabul   edilmiştir.   Mahkemenin   bu   orana   ilişkin   kabulü 
dosyadaki   delillere   uygun   ise   de   katkı  payının   hesaplanması  yönünde   esas   alınan 
bilirkişi raporu hüküm kurmaya ve denetime elverişli değildir. 
    Mahkemece yapılacak iş TOKİ’ye ödemeler devam ettiğine göre taşınmazın dava 
tarihindeki sürüm değerinden TOKİ’ye olan borçlar ile rejimin sona erdiği (14.4.2003) 
tarih ile dava tarihi (4.6.2003) arasında varsa TOKİ’ye yapılan ödemeler düşüldükten 
sonra   kalan   değer   ile   davacının   katkı  oranı  (%40)   ile   çarpmak   ve   davacının   katkı 
alacağını     hesaplamaktan        ibarettir.   Açıklanan     yön   üzerinden      durulmaksızın      yazılı 
şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir”.79 
    “Taraflar;   5.8.1995  tarihinde   evlenmişler,   24.10.2003   tarihinde   açılan   boşanma 
davası sonucunda 24.01.2005 tarihinde boşanmışlardır. 
78 2.HD, 22.01.2007, 2006/7011 -2007/111 
79 2. HD, 02.11.2009, 2008/12746-2009/18617. 
                                                                                                          38 
———————– Page 39———————–
    Taraflar arasında 1.1.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (TKM. md. 170) bu tarihten 
rejimin    sona   erdiği   24.10.2003     tarihine   kadar   edinilmiş  mallara     katılma    rejiminin 
(TMK. md. 202/1) geçerli olduğu tartışmasızdır. (4722 s.K. md.10/1) 
    Davacı      davalının    üyelik   suretiyle    sahip    olduğu    Çiğli  Yapı    Kooperatifindeki 
taşınmaza       katkısı  nedeniyle     tapu   iptali  tescil  olmazsa     19.331     YTL’nin    tahsilini 
istemiştir. 
    Dava   konusu   2   parsel   sayılı  taşınmazdaki,   5   nolu   bağımsız      bölüm   kooperatife 
üyelik yoluyla edinilmiş olup üyelik tarihi 11.3.1995 tarihidir. Bu tarihten evlilik tarihine 
kadar davacının kooperatif hissesine katkısı düşünülemez. 
    Davacı      kadın   bu   dönemde;      Mersin     Kale   Yapı   Kooperatifine     üye    olduğunu, 
5.8.1995’den 1999 yılına kadar anılan kooperatife giderek artar şekilde başlangıçta 
aylık   35.000.000   TL   ödentiyi,   düzenli   olarak   ödediğini   16.6.2005   tarihli   oturumda 
beyan ve ikrar etmiştir. (HUMK. md. 236/1.), 
    Toplanan delillerden 5 nolu bağımsız bölümün taban döşemesi, alçı kartonpiyer, 
demir      işleri,  çelik   kapı    ve    mermer      işlerinin   davacı     tarafından     yaptırıldığı 
anlaşılmaktadır. 
    Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporları denetime elverişli değildir. 
    Mahkemece yapılacak iş; 
    Mal     ayrılığı   ve    edinilmiş  mallara       katılma    rejimi    dönemlerinin      ayrı   ayrı 
değerlendirilerek; davacı kadının Mersin Kale Yapı Kooperatifine yaptığı ödemeleri ile 
1.1.2002       tarihinden     önce     davalı    kocanın     Türk     Kanunu      Medenisinin       152. 
maddesindeki   bakım   yükümlülüğü   ve   davacının   taşınmazın   iyileştirilmesine   yönelik 
yapılan işler için sarfedilen miktarda göz önüne alınarak, gerektiğinde bilirkişiden ek 
rapor almak ve davacının katkısını belirlemektir. 
    Açıklanan   yönler   gözetilmeksizin   eksik  inceleme   ve   yetersiz   bilirkişi   raporu   ile 
yazılı şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.”80 
    “Davacı vekilinin 19.02.2004 tarihli dilekçesinde yer alan açıklamalara göre: dava, 
davalının ortak olduğu konut yapı kooparatifi ödemelerine davacının yaptığı katkıya 
dayalı alacak isteğine ilişkindir. 
    Boşanma davasının 17.10.2002 tarihinde açıldığı, tarafların boşanmalarına karar 
verildiği,   kararın   24.11.2004   tarihinde   kesinleştiği,   bu   davanın   09.12.2002   tarihinde 
açıldığı, evlilik birliğinin devamı sırasında davacının polis memuru olarak, davalının 
da   bankada   çalıştığı,   davalının   üye   olduğu   kooperatif   ödemelerini   tarafların   birlikte 
yaptıkları    yapılan   soruşturma      ve  toplanan     delillerle  anlaşılmıştır.   Yapılan    bilirkişi 
incelemesinde        davacının,    kooperatif    ödemelerine       katkısının   oran    olarak   %31.4 
nispetinde     olduğu    tespit  edilmiş,   belirlenen   bu   oran,   tarafların  dosyaya     yansıyan 
gelirlerine ve tanık beyanlarına göre dosya kapsamına uygun bulunmuştur. Davalının 
bu yöne ilişkin temyiz itirazları açıklanan sebeple yerinde değildir. Ancak davalının, 
kooperatif hissesini 08.10.2002 tarihinde üçüncü kişiye devrettiğine ve devir tarihine 
kadar kooperatife 10.001 dolar ve 3.000 TL.toplam ödeme yapıldığına göre, yukarıda 
belirlenen katkı oranının devir tarihine kadar yapılan toplam ödeme miktarı ile çarpımı 
sonucu     bulunacak      miktarın   hüküm     altına  alınması   gerekirken,     taşınmazın     değeri 
üzerinden hesaplama yapılması usul ve yasaya aykırıdır.”81 
80 2.HD, 06.05.2008, 2007/6967- 2008/6555 
81 2.HD, 22.02.2010, 2010/222 – 2010/3107 
                                                                                                      39 
———————– Page 40———————–
    II.     İSTENEMEYECEK OLANLAR 
            A.   Ailenin Olağan ihtiyaçları için Yapılan Harcamalar İstenemez 
        “Davalının, 8.9.1997 tarihli vekaletnameye dayanarak, Koçbank’taki davacıya 
ait  üç   ayrı   hesaptan,   4.12.2003     tarihinde   2.550   YTL.   ve   1.000   USD,      5.12.2003 
tarihinde 10.365 YTL. çektiği toplanan delillerden anlaşılmıştır. Davalı bu paraları aile 
masrafları   için   harcadığını   savunmuş ve   bu   harcamalara   ilişkin   bir   kısım   belgeler 
sunmuştur.      Ailenin   olağan   ihtiyaçları   için  yapılan  harcamaların     iadesi   istenemez. 
(TMK.186/3, 189) O halde bu paraların çekildiği tarihten boşanma davasının açıldığı 
tarihe    kadar    ki   geçen     dönem     içinde,    aile   ihtiyaçlarının   gerektirdiği    olağan 
harcamaların,   gerektiğinde   bu   hususta   uzman   bilirkişi   veya   bilirkişiler   kurulundan, 
denetime   elverişli   rapor   alınmak   suretiyle   tespiti,   ulaşılacak   sonuç   uyarınca   karar 
verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile hüküm tesisi doğru bulunmamıştır.”82 
            B.   Anlaşmalı Boşanmada Durum 
            Anlaşmalı   boşanmada         artık  değere    katılma   veya    değer   artış  payından 
vazgeçilmişse yani istenmediıği belirtilmişse yeni bir dava yoluyla istenemez, ancak 
anlaşmalı boşanmada bu konuda açık bir hüküm yoksa yada mahkemece kararın eki 
sayılan protokol bu yönde bir madde içermiyorsa katılma alacağı istenebilir. 
“Taraflar boşanma davasının 21.11.2005 tarihli oturumunda boşanma ve fer’ileri k 
onusunda anlaşmışlardır.Dava, evlilik birliği içinde alınan davalıya ait evin alımına 
katkı sebebiyle tazminat isteğine ilişkin olup, bu talep boşanmanın fer’ilerinden de 
ğildir. Boşanma davasında bu konuyla ilgili bir hüküm de kurulmamıştır. O halde, t 
araflara delilleri sorulup, gösterdikleri taktirde toplanarak, ulaşılacak sonuç uyarınc 
a işin esasıyla ilgili hüküm verilmesi gerekirken davanın yazılı gerekçe ile reddedil 
mesi usul ve yasaya aykırıdır.”83 
82 2.HD, 12.02.2008, 2007/20568-2008/1444. 
83 2. HD, 07.04.2008, 2007/4748- 2008/4823. 
                                                                                                    40 

Yorum yapın

Filed under Uncategorized

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s